أَ فَحَسِبَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ يَتَّخِذُوا . . . ! اول اين آيه به دو طريق خوانده شده است : نخست به رفع « با » و سكون « سين » . « أ فحسب » كه منسوب به امير مؤمنان عليه السّلام است ، يعنى « افكا فيهم و حسبهم ان يتخذوا » و به معناى اسم فاعل مىباشد يعنى آيا براى كافران كافى است كه بندگان من يعنى فرشتگان را به جاى من اولياء خود بگيرند . بنا بر اين قرائت تركيب آيه مبتدا و خبر و يا به منزلهء فعل و فاعل خواهد بود ، زيرا اسم فاعل هم هر گاه معتمد بر همزه باشد عمل فعل را انجام مىدهد مثل أ قائم الزّيدان . اجمال معناى آيه چنين است كه آنچه گمان كرده‌اند ، نزد خداوند براى آنها سودى ندارد و آنان را كافى نيست . « 1 » دوم قرائت مشهور ( فعل ماضى ) « أ فحسب » است و بنا بر اين وجه معناى آيه اين است : آيا كافران گمان مىكنند كه اگر فرشتگان و بندگان مرا به جاى من خدايان خود بگيرند آنان را يارى خواهند كرد ؟ نه چنين است ، آنان دوستانى نيستند كه اين كافران را يارى كنند . « نزل » چيزى است كه در اول براى پذيرايى مهمان آورده مىشود ، و به همين معنا است آيه‌اى كه مىفرمايد : « فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ » ، كفّار را به عذابى دردناك بشارت ده ( آل عمران / 21 ) . الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ ؛ مقصود از كسانى كه تلاششان بىفايده و عملشان باطل است راهبان ( مسيحى ) هستند كه گمان مىكنند ، نيكو كاران و كارهايشان عبادت و تقرّب به خداست . از حضرت امير عليه السّلام نقل شده است كه اين مطلب شبيه معناى آيهء « عامِلَةٌ ناصِبَةٌ » مىباشد « كسانى كه پيوسته عمل كرده و خسته شده‌اند » ( غاشيه / 3 ) و نيز فرمود : اهل حرورا ( خوارج ) از اينها محسوب مىشوند . فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً ؛ براى آنان نزد ما ، ارج و مقدارى نيست و آنان را

--> ( 1 ) - زمخشرى مىگويد : اين قرائت بسيار نيكو و محكم است .