الشيخ الطبرسي (مترجم: شادمهرى)
مقدمهء كتاب 6
تفسير جوامع الجامع (فارسى)
وى در عصر خود در علوم متنوع زمان خود مانند تفسير ، فقه ، كلام ، سيره و تاريخ ائمه شهرت داشته و در همهء اين موضوعات كتاب يا كتابها نوشته است . چنان كه از كتب او بخصوص دو تفسير موجود او مجمع البيان و جوامع الجامع به دست مى آيد ، او در ادب ولغت عرب استاد و صاحبنظر بوده ، وعبارت عربى را در نهايت جزالت و فصاحت ، در عين اختصار مى نوشته و به لطائف ادبى علاقهء خاصى داشته است . همين نكته سنجى ولطيفه جويى ، او را به نوشتن الكافى الشافى كه لظائف ادبى تفسير كشاف علامه زمخشرى ( م 538 ه ) را در بر دارد واداشته است ، لطائفى كه تفسير مجمع البيان خود او از ىنها خالى بوده و با ضميمه شدن آنها به مجمع البيان ، اين كتاب جامعتر مى گردد . ما در اين جا به نكاتى كه از ديباچهء كتاب جوامع الجامع از قول خو طبرسى به دست مى آيد اكتفا مى كنيم : 1 - در ترجمهء احوال طبرسى نوشته اند كه او داراى سه تفسير بوده است : كبير ، صغير ، اوسط ، اما تعيين آن سه كتاب ، بدون خواندن اين ديباچه غير ممكن است . در اين ديباچه مى خوانيم كه طبرسى نخست كتاب مجمع البيان را نوشته و بعد از وقوف بر كتاب كشاف نكات و لطائف آن را برگزيده و نام آن را الكافى الشافى نهاده است ؛ آن گاه بنا به اصرار والحاح فرزندش ابونصر حسن نكات ولطائف هر دو كتاب را در كتاب سوم ، جوامع الجامع گرد آورده و در اختصار آن كوشيده است . از اين جا پى مى بريم كه تفسير كبير همان مجمع البيان فى تفسير القرآن است كه طبرسى خود در اين ديباچه آن را كبير خوانده است ، و تفسير صغير ظاهر الكافى الشافى است ، و اوسط جوامع الجامع است كه به همين لفظ اوسط از آن ياد شده است ، يا بالعكس اين كتاب ، تفسير صغير والكافى تفسير متوسط است ؛ و در هر حال ، تفسير ديگرى به قلم اين دانشمند تاليف نشده است كه محققان سراغ آن را