و كودكان و كهنسال و پير سالخورده فروترين تمام آن گروه است . حسن و مجاهد و ابن زيد و جبائى گويند : يعنى آن گاه او را بر ميگردانيم بسوى آتش و مقصود بسوى اسفل السافلين است براى اينكه بعضى از دركات و طبقه‌هاى جهنّم پائين‌تر از بعضى ديگر است ، پس مراد به آن كفّار است يعنى ايشان را خلق كرديم در بهترين صورتها آزاد مردان و خردمندان تكليف شدگان ، پس آنها كفر ورزيدند ، پس ما ايشان را برگردانيديم بسوى آتش در زشت‌ترين صورتها ، سپس استثناء كرده و فرمود : ( إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا ) مگر آنهايى كه ايمان آوردند ، يعنى تصديق كردند خدا را . ( وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) يعنى : عبادت را براى خدا خالص نمودند و به اين اخلاص خود اعمال صالحه افزودند ، پس اين گروه بسوى آتش نمى روند ، و كسى كه قول اوّل را گفته گويد : مؤمن بخرفتى و كودنى بر نميگردد گرچه عمر طولانى هم كند مشاعر خود را از دست نميدهد ، ابراهيم گويد : وقتى مؤمن رسيد بسنّ پيرى كه عاجز از عمل شد ، براى او نوشته مىشود آنچه كه در جوانى و قدرت عمل ميكرده است و آن قول خداست . ( فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ ) عكرمه گويد : كسى را برگردانيد بسن پيرى و كهنسالى ، نوشته مىشود براى او مانند اعمال صالحى كه در جوانى مينموده و اين پاداش بىمنّت و اجر دائمى او است . و از ابن عبّاس است كه گويد : كسى كه قرآن بخواند خدا او را به پست‌ترين عمر بر نميگرداند و اين قول خداست ، ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ گويد مگر آن كسانى كه قرآن خواندند ، و در حديث