اعراب : واو وَ الشَّمْسِ كه اوّلين واو است براى قسم و سوگند است و ساير واوها در ما بعد آن عطف بر آن است تا قول خدا ، قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها ، و آن جواب قسم است ، و تقديرش لقد افلح ، است . و ماء در قول خدا ، وَ ما بَناها وَ ما سَوَّاها مصدريه است و تقديرش و السماء و بنائها و الارض و طحواها و نفس و تسويتهاست و گفته شده كه ما در اين مواضع و آيات به معناى من است ، يعنى و الّذى بناها آنكه آنها را بنا نمود و از اهل حجاز حكايت مىشود كه ايشان وقتى صداى رعد را ميشنوند ميگويند : سبحان ما سبحت له يعنى منزّه است آن كسى كه تسبيح گفتم براى او ، و قول خدا ، ناقَةَ اللَّهِ وَ سُقْياها منصوب بفعل مضمر است يعنى حذر و دورى كنيد از شتر ماده خدا و بگذاريد آب خوردن او را . تفسير : ( وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها ) البته گذشت كه براى خداى سبحانست كه به آنچه ميخواهد از خلقش سوگند ياد كند براى اعلان كردن بر بزرگى قدر و مقام آن و بسيارى انتفاع و سودمند شدن به آن . مجاهد و كلبى گويند : و چون قوام عالم از حيوان و نبات به طلوع خورشيد و غروب آنست خداوند سبحان سوگند ياد كرده بخورشيد و تابش آن و نور آن و منتشر شدن آنست ، و بگفته قتاده مقصود تمام روز است ، و بگفته مقاتل مراد حرارت و گرمى آنست مثل قول خداى تعالى در سوره طه ، وَ لا تَضْحى ، يعنى حرارت آن تو را اذيت نكند . ( وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها ) يعنى سوگند به ماه آن گه كه در پى خورشيد آيد