روشن شدن نادانى و گمراهى و زشتى افعال آنان . ( إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ ) مراد از ( إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ ) انّ ساعات اللّيل است چون ساعات از ليل ناشى و ايجاد مىشود ، و در واقع تقدير جمله چنين است : انّ اللّيل النّاشئة . و بنا بر اين معناى جمله اينست همانا ساعتهاى شب . ابن عبّاس گويد : آن تمام شب است براى اينكه بعد از روز ميآيد . مجاهد گويد : آن ساعت تهجّد از شب است . عبد اللَّه بن مسعود و سعيد بن جبير گويند . بلغت حبشيه آن شب خيزيست . عايشه گويد : آن قيام بعد از خواب است . حسن و قتاده گويند : آن قيام بعد از نماز عشاء است . از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السّلام روايت شده كه فرمودند آن قيام آخر شب است تا نماز شب . ( هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً ) يعنى آن سنگين‌تر و پر زحمت‌تر و دشوارتر است براى اينكه شب موقع راحت و آسايش و عمل در آن موجب زحمت و ناراحتى است بنا بر قرائت كسى كه وطأ بكسر واو و الف ممدود خوانده است معنايش اينست كه توافقش بيشتر براى گوش و چشم است يعنى كه قلب و زبان و گوش مصلّى توافق بر فهميدن و فكر كردن دارد زيرا قلب در آن وقت مشغول به چيزى از امور دنيا - نيست . ( وَ أَقْوَمُ قِيلًا ) يعنى درست‌تر است براى قرائت و ثابت‌تر است براى سخن به جهت فراغت و آرامش دل و جدا بودن از آنچه را دل را مشغول ميدارد ( و اين قول از انس و مجاهد و ابن زيد است ) حضرت صادق عليه