شده و انواع قبايح و گناهان را مرتكب شوند ، با ما مسابقه داده و سبقت گيرند و بعجزمان در آورند تا ما نتوانيم به آنان رسيده انتقام بگيريم ؟ - نه چنين است - . ( ام ) در اينجا بمعنى استفهام آمده ولى همانند همزه استفهاميه نخواهد بود ساءَ ما يَحْكُمُونَ : چه زشت است آنچه را كه حكم ميكنند و گمان دارند از ما سبقت بگيرند . ( عياشى ) باسناد خود از ابى الحسن ( ع ) روايت كند كه ، روزى عباس بحضور امير المؤمنين ( ع ) رسيد عرض نمود برخيز بنزد جمعيت رفته تا با تو بيعت كنند . امير المؤمنين پرسيد آيا بيعت مينمايند ؟ عباس پاسخ داد بلى على ( ع ) فرمود : پس گفته خدا الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا . . . كجا رفت - كنايه از آنكه آنها بيعت نخواهند كرد - . مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ : آن كس كه باشد اميدوار ديدار خدا و مقصود اميدوار پاداش او در قيامت است . ( سعيد بن جبير و سدى ) گويند : يعنى آنكه ترس از عقاب خدا دارد زيرا گاهى ( رجاء ) بمعنى خوف هم آمده چنان كه شاعر گويد : اذا لسعته النحل لم يرج لسعها * و حالفها فى بيت نوب عواسل آن گاه كه زنبور گزيدش ، هرگز نترسد بلكه همراه او كنار كندويش رود ، كه آنجا رفت و آمد دارند . و مقصود آنكه ( يرج ) كه از مادهء ( رجاء ) است بمعنى هراس و خوف آمده و بنا بر اين ترجمه آيه چنين باشد ، آن كس كه از قيامت بترسد و از پاداش و بررسى اعمال در هراس باشد يا آنكه اميدوار ثواب باشد بايد پيش از آن به كارهاى شايسته بشتابد . فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ : پس البته وقتى را كه خدا مقرر فرموده به منظور بررسى اعمال و پاداش و جزاى آن خواهد رسيد . وَ هُوَ السَّمِيعُ : و او بگفتارتان شنوا بوده . الْعَلِيمُ : و به آنچه را كه در قلب‌ها و افكار داريد دانا است .