( ابن عباس ) گويد : مقصود از ( الناس ) در آيه افرادى مىباشند كه در مكه به پيامبر ايمان آورده مانند سلمة بن هشام ، عياش بن ابى ربيعه ، وليد بن وليد ، عمار ابن ياسر و ديگران . مقصود : الم : تفسيرش در اول سوره بقره گذشت . أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ : آيا گمان دارند مردم كه قناعت شود اينكه بگويند ايمان آورديم و به همين قدر اكتفاء نموده و آنان در معرض امتحان قرار نگيرند ، چنين نيست - بلكه همه امتحان و آزمايش خواهند شد - . در آيه ( همزه ) استفهام انكارى و توبيخى است يعنى هرگز چنين نشود . ( مجاهد ) گويد : كه مقصود ، امتحان در جانها و مالها باشد . و اين تفسير از امام صادق ( ع ) نيز آمده و بنا بر اين ترجمه‌اش اينست كه آيا امر و نهى نشده و تكاليف سنگين الهى براى آنان نيايد ؟ بعضى گويند : مقصود آنكه آيا تنها با آوردن ايمان ، ديگر شدائد و ناكاميهاى دنيا متوجه آنان نشده و در آسايش باشند ؟ ( حسن ) گويد : ترجمه آيه آنست كه آيا مردم گمان دارند كه تنها با گفتن جمله توحيد « لا إله الا اللَّه » اكتفاء شده و در راستگويى و دروغگويى آزمايش نگردند . اما بهتر آنست كه آيه مشتمل تمام معانى مذكور بوده و هيچگونه منافاتى ندارد زيرا مؤمن پس از اقرار بتوحيد پروردگار بايد بدستورات دين عمل نموده و با جان و مالش آزمايش شود و به قدر خويش سختيها و ناكاميهاى دنيا به او متوجه گردد ، و بنا بر اين بايد خود را آماده تمامى آنها نمايد . سپس خداوند سوگند ياد كرده و فرموده : وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ : و همانا حتماً آزموده‌ايم آنان كه پيش از امت خاتم پيامبران ( ص ) بودند و آزمايش‌هايشان با دستورات دينى و يا سختيها و