الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
28
تفسير مجمع البيان (فارسى)
تدبير فلان » كه در اين جمله ، تفاوتى ميان « باء » و « من » نيست . برخى گويند : يعنى « يحفظونه عن خلق اللَّه » و بنا بر اين « من » به معناى « عن » مىباشد . چنان كه « وَ آمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ » ( قريش 4 : و آنها را از خوف ، ايمن ساخت ) يعنى « عن خوف » . كعب گويد : اگر خداوند فرشتگانى بر شما نگمارده بود ، تا شما را در خوردنيها و نوشيدنيها و پوششتان حفظ كنند ، جنيان براى شما آسايشى باقى نمىگذاشتند ! إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ : خداوند نعمت و خوشى قومى را تغيير نمىدهد ، جز اينكه آنها تغيير روش و روحيه دهند و دست از طاعت حق برداشته ، بعصيان و بى بند و بارى گرايند و دست ستم بر سر يكديگر گشايند . ابن عباس گويد : هر گاه خداوند بقومى نعمتى ببخشد و آنها سپاسگزارى كنند ، خداوند بر نعمت ايشان مىافزايد و هنگامى كه كفران نعمت كنند ، نعمت را از آنها سلب مىكند . امير المؤمنين على عليه السلام در اشارهء به همين معنى مىفرمايد : « اذا اقبلت عليكم اطراف النعم فلا تنفروا اقصاها بقلة الشكر » يعنى : هر گاه نعمتهاى خداوند به شما روى آورد ، با كمىِ شكر نعمتها را از خود دور مسازيد . وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ : هر گاه خداوند عذاب قومى را بر اثر بدى كردارشان ، اراده كند ، براى آن قوم مدافعى نيست . برخى گويند : يعنى هر گاه خداوند اراده كند كه قومى دچار بلا شوند ، هيچ قدرتى نمىتواند بلاى خداوند را از ايشان دور گرداند . وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ : جز خداوند ، احدى نيست كه به حال آنها رسيدگى كند و مانع عذاب آنها گردد . نظم آيات : آيهء نخست ، به آيهء « وَ إِنْ تَعْجَبْ . . . » متصل است ، چه اين آيه در حقيقت ، با توجه به اينكه بمسألهء حمل و علم خداوند ، به خصوصيات آن اشاره مىكند ، استدلالى است