الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

68

تفسير مجمع البيان (فارسى)

به من وعده دادى كه خاندان مرا نجات دهى و پسر من نيز جزء خاندان من است ، و همانا وعدهء تو حق است و خلافى در آن نيست و از اينرو اگر پسر من از كسانى است كه وعدهء نجاتشان را داده‌اى او را نيز نجات ده . « قالَ يا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ » در معناى اين جمله چند وجه گفته‌اند : 1 - ابن عباس و سعيد بن جبير و ضحاك و عكرمه و جبائى گفته‌اند : وى پسر صلبى نوح بوده و معناى آيه اين است كه اين پسر از زمرهء خاندان تو كه وعدهء نجاتشان را داديم نيست . زيرا خداى سبحان در آنجا كه وعدهء نجات خاندان نوح را داد از ميان آنها كسانى را كه قصد غرق كردنشان را داشت استثناء فرمود با اين جمله كه گفت : « وَ أَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ » . 2 - معناى اين كه فرمود : « او از خاندان تو نيست » يعنى بر دين و آئين تو نيست و همان كفر او موجب شد تا از نظر حكم ، جزو خاندان نوح نباشد ، و اين قولى است كه گروهى از مفسرين آن را اختيار كرده‌اند ، و اين معنى مانند سخنى است كه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - دربارهء سلمان فرمود : « السلمان منا اهل البيت » ( سلمان از ما خانواده است ) يعنى بر دين و آئين ما است . و على بن مهزيار بسندش از حضرت رضا عليه السلام روايت كرده كه امام صادق عليه السلام فرمود : خداى تعالى بنوح فرمود : « او از خاندان تو نيست » زيرا وى با نوح مخالف بود ، ولى كسانى كه پيروش بودند آنها را از خاندان و أهل او محسوب داشت . و مؤيد اين معنا است جمله‌اى كه خداوند بعنوان علت دنبالش فرموده يعنى جملهء « إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ » زيرا بوسيلهء اين جمله بيان فرمود كه وى بخاطر كفر و رفتار بدى كه داشت از تحت احكامى كه مخصوص خاندان او بود بيرون رفت ، و از عكرمه نقل شده كه گفته است : وى پسر نوح بود اما در عمل و هدف مخالف او بود و از اينرو به دو گفته شد « إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ » . 3 - از حسن و مجاهد نقل شده كه گفته‌اند : آن پسر حقيقتاً پسر نوح نبود بلكه در اثر خيانت زن نوح در خانهء آن حضرت به دنيا آمده بود ، و نوح روى جريان