نكند كه از حد استقامت خارج گرديد ، و معناى سوم آنست كه گفته‌اند : يعنى نافرمانى و مخالفت با خدا نكنيد . « إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » كه براستى خداوند به اعمال شما دانا است و چيزى بر وى پوشيده نماند . و واحدى بسند خود از عمر بن خطاب روايت كرده كه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - فرمود : اگر آن قدر نماز بخوانيد كه پشتتان خم شود ، و روزه بگيريد تا چون ستونها ( بيجان ) گرديد ، اما ( در عوض ) دو تا نزد شما محبوبتر از يكى باشد به حد استقامت نرسيده‌ايد « 1 » . و ابن عباس گفته : هيچ آيه‌اى بر رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - نازل نشده كه سخت‌تر و پر مشقت‌تر از اين آيه باشد ، و از همين رو بود كه وقتى اصحاب از آن حضرت پرسيدند : چه زود پيرى در شما اثر كرده ؟ در جواب آنها فرمود : « شيّبتنى هود و الواقعة » - سورهء هود و واقعة پيرم كرد - . نظم و ارتباط اين آيات اما ارتباط آيهء اولى بما قبل از اينجهت است كه خداى سبحان داستان امتهاى گذشته و نابودى آنها را بخاطر كفرشان بيان فرمود ، دنبال آن در اين آيات بطلان عقيده و رفتارشان را ذكر كرده و ضمناً بيان داشته كه سزاى اعمالشان را بطور وافى و كامل به آنها ميدهد . و ابو مسلم گفته : ارتباط اين آيه با آيات قبلى از اين نظر است كه چون در آيات قبلى جريان اختلاف امتها را از روى تكذيب نسبت به پيمبرانشان بيان داشته ، در اينجا نيز بيان فرموده كه اختلاف اين مردم نيز مانند اختلاف آنها از روى كفر و عناد بوده نه از روى اجتهاد . و همچنين ارتباط آيهء دوم با آيات قبلى از اين نظر است كه در اينجا بيان فرمايد : تكذيب اين مردم كافر بدانچه بر تو نازل شده مانند تكذيب قوم موسى است بدانچه بر وى نازل كرديم .

--> ( 1 ) - ظاهراً منظور از جملهء « دو تا نزد شما محبوبتر از يكى باشد . . . » كنايه از استبداد رأى و اجتهاد در مقابل دستورات الهى است ، يعنى شخص مسلمان و مؤمن بدستورات الهى بايد مطيع و فرمانبردار باشد و هر چه را به دو دستور داده‌اند بپذيرد .