زيرا آنها در دل قصد پيمان شكنى و خيانت تو را ندارند . و در اينكه اين دسته از مشركان چه كسانى بودند اختلاف است ، از برخى چون ابن عباس نقل شده كه آنها قريش بودند ، و از برخى چون قتاده و ابن زيد روايت شده كه آنها مردم مكه بودند كه رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - در صلح حديبيه با آنها پيمان بست ولى آنها پيمان شكنى كردند و قبيلهء بنى بكر را بر عليه خزاعة يارى كردند « 1 » ، و به همين جهت رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - پس از فتح مكه چهار ماه بدانها مهلت داد كه يكى از دو كار را انجام دهند : يا اسلام را بپذيرند و يا بهر جا كه خواهند بروند و آنها پيش از انقضاى چهار ماه اسلام را پذيرفتند . و دسته‌اى گفته‌اند : آنها از قبيله‌هاى : بكر بنى خزيمة و بنو مدلج و بنو ضمرة و بنو دئل بودند كه در روز صلح حديبية در پيمان قريش در آمدند تا روزى كه ميان رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - و قريش تعيين شده بود ، و كسى كه اين پيمان را نقض كرد قريش و بنو دئل بودند كه خدا دستور داده به پيمان خود با آن دسته از مشركان كه آن را نشكسته‌اند پايدار باشيد . و اين قول به صحت و درستى نزديكتر است زيرا اين آيات پس از پيمان شكنى قريش و فتح مكه نازل گشته . « فَمَا اسْتَقامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ » معناى اين جمله آن است كه تا وقتى كه آنها بر عهد و پيمان پايدارند يعنى مادامى كه اينها بر آن طريقهء مستقيم با شما باقى هستند شما نيز با آنها همانطور باشيد . « إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ » كه خدا پرهيز كنندگان از پيمان شكنى را دوست دارد . « كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ » در اينجا جملهء در تقدير است و آن چنين است : « كيف يكون لهم عهد و كيف لا تقتلونهم » ( يعنى چگونه آنان را عهد و پيمانى است و چگونه آنها را بقتل نرسانيد . . . ؟ )

--> ( 1 ) - براى اطلاع كافى از داستان جنگ بنى بكر و خزاعة و مواد صلحنامهء حديبية و پيمان شكنى قريش و غيره بترجمهء سيرهء ابن هشام كه بخامهء اين ناچيز انجام شده مراجعه شود - ج 2 ترجمهء سيرة صفحات 216 و 217 و 255 به بعد .