الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
17
تفسير مجمع البيان (فارسى)
مردم با ايمان نكردند و پيمان رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - را نشكستند . و ابن عباس گفته : منظور از اين آيه هر كسى است كه پيش از نزول سورهء برائة ميان او و رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - پيمانى منعقد شده بود ، و لا بد منظور ابن عباس آن كسانى است كه ميان آنها و رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - پيمان صلح بسته شده بود ، و در صدد دشمنى و آزار مسلمين بر نيامده و بدشمنان آنها نيز كمك نكردند ، زيرا رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - با مردم « هجر » و بحرين و ايله و دومة الجندل پيمان صلح بست ، و پيمانهاى ديگرى در مورد صلح و جزيه بسته بود و هيچكدام را تا پايان عمر بهم نزد و پس از نزول اين سوره هم با آنان جنگ نكرد ، و آنها كفار ذمى بودند تا زمانى كه آن حضرت از دنيا رفت ، و خلفائى نيز كه پس از آن حضرت آمدند به آن پيمانها وفا كردند . « ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئاً » يعنى از شرايط پيمان شما چيزى نكاستند ، و برخى گفتهاند : يعنى زيانى به شما نرساندند . « وَ لَمْ يُظاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَداً » يعنى به هيچ يك از دشمنانتان بر عليه شما كمك ندادند . « فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ » يعنى تا پايان مدتى كه معاهده با آنها بستهايد ( آن را بپايان بريد ) . « إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ » يعنى خدا دوست دارد آنان را كه از پيمانشكنى پرهيز ميكنند .