الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

81

تفسير مجمع البيان (فارسى)

براى آن اجلى و مدتى قرار داده‌ايم و پس از سپرى شدن آن مدت ، همگى محشور خواهند شد . اين وجه از ابو مسلم و بعيد است . ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ : بعد از آنكه آنها مردند ، در روز قيامت محشور مىشوند . همانطورى كه انسانها هم محشور ميشوند آنهايى كه سزاوار پاداشى هستند ، پاداش خود را مىگيرند و آنهايى كه ستمى به ديگرى كرده‌اند ، انتقام مىبينند . از ابو هريره نقل شده است كه : روز قيامت خداوند همه مخلوقات را محشور مىكند . در آن روز خداوند انتقام حيوانات بىشاخ را از حيوانات شاخزن بعدل خود ميگيرد . سپس آنها را خاك مىكند . از اينجهت است كه : « كافر مىگويد : كاش خاك بودم » ( نبا 40 ) از ابو ذر روايت است كه : ما در حضور پيامبر بوديم . دو گوسفند با شاخ خود بجان يكديگر افتادند . فرمود : مىدانيد چرا اينها به يكديگر شاخ مىزنند ؟ گفتيم : نميدانيم . فرمود : خدا ميداند و به زودى ميان آنها حكم مىكند ! طبق اين روايات ، شباهت حيوانات با ما در اين است كه آنها هم در روز قيامت محشور ميشوند و قصاص مىبينند . مؤيد آن آيهء « وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ » است ( تكوير 5 : زمانى كه حيوانات وحشى محشور شوند ) اينكه مىفرمايد : « إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ » يعنى به جايى ميروند كه در آنجا جز خدا كسى مالك سود و زيان كسى نيست و كسى قدرت ندارد كه به خود يا ديگرى سود يا زيان برساند . سخنى از معتقدين به تناسخ برخى از معتقدين به تناسخ به اين آيه استدلال كرده‌اند كه حيوانات هم ، داراى تكليف هستند . زيرا خداوند ميفرمايد : آنها امتهايى هستند مثل شما . اين استدلال باطل است . ما گفتيم كه حيوانات از لحاظ محشور شدن و رسيدن بقصاص و پاره‌اى از امور ديگر ، مثل ما هستند ، نه از لحاظ تكليف . اگر بنا باشد ، از اين جمله استفاده كنيم كه حيوانات از همه جهت مثل ما هستند ، بايد از لحاظ صورت