الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
188
تفسير مجمع البيان (فارسى)
كه به كار بردند ، تا نور خدا را خاموش كنند ، از عهده برنيامدند و خداوند نور خود را تمام كرد . برخى گفتهاند : مقصود عبد اللَّه بن سعد بن ابى سرح است كه پيامبر خدا روزى به او دستور داد كه بنويسد : « وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ . . . ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ » ( مؤمنون 12 به بعد ) در اينوقت بر زبان عبد اللَّه اين جمله جارى شد « فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ » پيامبر دستور داد كه اين جمله را بنويسد و اضافه كرد كه همين طور از جانب خدا نازل شده است . عبد اللَّه بن سعد ، پس از اين جريان مرتد شد . گفت : اگر محمد راستگوست ، هر چه بر او نازل شده ، بر من هم نازل شده است و اگر دروغگوست ، منهم مثل او سخن مىگويم . پيامبر اسلام خون او را مباح شمرد . در روز فتح مكه ، عثمان دستش را گرفته ، به مسجد آورد و گفت : يا رسول اللَّه ، او را عفو كن . پيامبر سكوت كرد تا سه مرتبه . بار سوم فرمود : او در اختيار تست . وقتى كه عثمان بازگشت ، به اصحاب فرمود : مگر نه گفته بودم هر كس او را ببيند ، خونش را بريزد ؟ ! عباد بن بشر عرض كرد : چشم من به شما بود كه به من اشاره كنيد و من او را بكشم . فرمود : پيامبران با اشاره كسى را نمىكشند . وَ لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَراتِ الْمَوْتِ وَ الْمَلائِكَةُ باسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ : اگر ستمكاران را ببينى كه در حال جان كندن يا در آتش جهنم ، دچار سختترين شكنجه هستند و فرشتگان قبض روح يا فرشتگان عذاب ، دستهاى خود را براى قبض روح يا عذاب آنها گسترده ، بر پيشانى و صورتشان مىزنند و به آنها مىگويند : اگر مىتوانيد و راست مىگفتيد خويشتن را از اين گرفتارى و پريشانى نجات دهيد ، ملاحظه خواهى كرد كه دچار عذابى دردناك هستند . برخى گويند : يعنى فرشتگان قبض روح به منظور سختگيرى و تهديد آنها مىگويند : قالب را از جان تهى كنيد . گر چه تهى كردن قالب ، كار آنها نيست . بلكه كار فرشتگان است . برخى گويند : بنا بر اينكه آيه دربارهء عذاب آخرت باشد ، مقصود اين است