است . بلكه منظور اطلاع از حال اوست ) جرجانى گويد : « فِي كِتابٍ مُبِينٍ » خود جملهء مستقلى است . يعنى علاوه بر اينكه خداوند به آنها عالم است ، در كتاب مبين نيز ثبت است . بدينترتيب از اين آيهء شريفه ، استفاده شد كه علم خداوند ، ذاتى است ، يعنى عين ذات است ؟ زيرا اگر عين ذات نباشد ، يا داراى علوم نامتناهى است يا داراى معلومات متناهى يا داراى يك علم و معلومات نامتناهى است و همهء اينها باطل است . در آيهء بعد دربارهء قدرت ذاتى خود و اينكه قادر است حيات بدهد و حيات بستاند ، سخن مىگويد : وَ هُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ : گروهى از مفسران گويند : يعنى خداوند شبها روح شما را قبض مىكند . و او را از تصرف در بدن باز مىدارد . زجاج و جبائى گويند : يعنى همانطورى كه موقع مرگ قبض روح شما مىكند موقع خواب هم روح شما را مىگيرد . نظير « اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها » ( زمر 42 : خداوند جانها را در وقت مرگ و در وقت خواب مىستاند ) وَ يَعْلَمُ ما جَرَحْتُمْ بِالنَّهارِ : و كارهايى كه شما در روز انجام مىدهيد ، به تفصيل مىداند . با اينكه هم شمارهء كارهاى شما زياد است و هم شمارهء خودتان . اين جمله اشاره‌اى برحمت خداوند دارد ، زيرا با توجه به اينكه كارهاى زشتى از مردم سرمىزند و او هم به آنها عالم است در عقوبت آنها تعجيل نميكند و فضل و رحمت خود را از آنها دريغ نمىدارد . ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ : آن گاه هم چنان كه مردگان زنده ميشوند ، شما نيز از خواب بيدار مىشويد . لِيُقْضى أَجَلٌ مُسَمًّى : تا آن مدتى كه مقدر است زندگى كنيد ، بگذرد . « 1 » معناى قضاء ، تمام كردن و جدا كردن مدت عمر از ايام ديگر بوسيلهء مرگ

--> ( 1 ) - ترتيب آيه اينطور است ، هو الذى يتوفاكم بالليل ثم يبعثكم فى النهار على علم بما تجترحون فى النهار ليقضى اجل مسمى . . . بنا بر اين لام متصل است به « يَبْعَثُكُمْ »