( ذاريات 13 : بر آتش عذاب ميشوند و « ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ » ( ذاريات 14 : عذابتان را بچشيد ) اين قول ، از حسن و قتاده و مختار جبايى و ابو مسلم است . 2 - سدى و ضحاك گويند : يعنى كسى كه خداوند ارادهء عذابش كند . 3 - زجاج گويد : يعنى هر كس كه خداوند ارادهء خوارى و رسواييش كند . 4 - يعنى : كسى كه خداوند او را امتحان كند به اينكه به او دستور دهد كه حدودش را جارى كند و او به راه تحريف و بدعت رود . معناى اول صحيح‌تر است . فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً : تو هرگز نمىتوانى او را در برابر امر خداوند از او دفاع كنى و او را از عذاب و هلاكت و رسوايى و خوارى نجات بخشى . أُولئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ : اين يهوديان كسانى هستند كه خداوند اراده نكرده است كه دلهايشان را از عقوبتهاى كفر ، پاك گرداند . اين عقوبتها عبارت از مهر زدن و تنگ كردن دلهاست . لكن دلهاى مؤمنان را پاك ساخته ، در دلشان خطوط نورانى ايمان نقش كرده و سينه‌هايشان را براى اسلام گشايش بخشيده است . اين معنى از جبايى و حسن است . بلخى گويد : يعنى خداوند اراده نكرده است كه دلهاى آنها را از كفر پاك و حكم كند كه از كفر برى و به ايمان ستوده‌اند . قاضى گويد : اين آيه دلالت نمىكند بر اينكه خداوند ايمان آنها را نمىخواهد ، زيرا چنين چيزى معقول نيست . آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه خداوند ارادهء پاكى دلهاى آنان نكرده است ولى متعرض علت آن نشده است . مقصود اين است كه : خداوند ارادهء تطهير دلها نكرده ، زيرا اندوهها و خوارى و كيفر آنها را فرا مىگيرد ، از اينرو بدنبال آن فرمود : - لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ : آنها راست در دنيا خوارى و در آخرت ، عذابى بزرگ . ردى بر جبريان اگر عقيدهء جبريان صحيح بود ، آنها را به ناپاكى دلها مذمت نمىكرد و بدنبال