الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
110
تفسير مجمع البيان (فارسى)
بملاحظهء دو نوع نعمت ظاهر و نعمت باطن باشد . چنان كه مىفرمايد : « وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً » ( لقمان 20 : نعمتهاى ظاهر و باطن خود را بر شما ارزانى داشت ) حسن گويد : منظور از « يدان » قوت و قدرت است . يعنى : بر خلاف گفتار يهود كه معتقدند دست خدا از عذاب آنها كوتاه است ، او بر عذاب و ثواب ، قدرت و قوت دارد . يُنْفِقُ كَيْفَ يَشاءُ : هر گونه و نسبت بهر كس بخواهد ، انفاق مىكند و از هر كه بخواهد منع مىكند ، زيرا انفاق را از روى تفضل انجام مىدهد و بايد از روى مصلحت باشد . وَ لَيَزِيدَنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْياناً وَ كُفْراً : نازل شدن قرآن مجيد بر تو ، بر سركشى و كفر بسيارى از آنان خواهد افزود . افزايش كفر آنها بخاطر اين است كه هر حكمى از خداوند بر پيامبرش نازل شود و به اطلاع آنها برسد ، انكار مىكنند و افزايش سركشى آنها به خاطر تجاوز از حد است . مثل اينكه واعظى بگويد : - تو را موعظه كردم ، و موعظهء من موجب بدبختى تو شد و بر بدى و گمراهى تو بخاطر اطاعت نكردن - افزود . وَ أَلْقَيْنا بَيْنَهُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ : ما در ميان يهود و نصارى تا روز قيامت ، دشمنى و كينه انداختيم . اين معنى از حسن و مجاهد است . برخى گويند : مقصود فقط يهود است ، تفسير اين جمله را در اول سوره بيان كرديم . كُلَّما أَوْقَدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ : حسن و مجاهد گويند : يعنى هر چه آتش جنگ را بيفروزند ، خداوند خاموش خواهد كرد . در اين آيه ، دلالت و معجزهاى است ، زيرا خداوند خبرى داده است كه بر طبق آن عمل كرده . يهوديان ، در ميان مردم حجاز بقدرت و شوكت ، شناخته شده بودند . تا آنجا كه قريش از آنها كمك مىگرفت و دو قبيلهء اوس و خزرج براى هم پيمان شدن با آنان بر يكديگر سبقت مىگرفتند . لكن خداوند متعال آنها را منكوب ساخت . پيامبر يهوديان بنى النضير و بنى قينقاع را تبعيد و يهوديان بنى قريظه را قتل عام و يهوديان خيبر را تار و مار و يهوديان فدك را مغلوب كرد و ساكنان وادى القرى به او ايمان آوردند .