الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

5

تفسير مجمع البيان (فارسى)

ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ : حال و اصل آن « ظالمين انفسهم » بوده است كه نون براى تخفيف حذف شده است نظير « هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ » كه بالغاً الكعبه » بوده . فيم : در اصل « فيما » بوده كه الف آن حذف شده و « ما » مجرور است و « فيم » منصوب و خبر « كنتم » است قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ : خبر « ان » يعنى : « قالوا لهم . . . » و محتمل است كه خبر « ان » جملهء « فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ » باشد و در اين صورت جمله « قالوا لهم » در محل نصب صفت براى « ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ » مىباشد زيرا نكره است . المستضعفين : مستثنى و منصوب است . اين كلمه ، استثناى از « مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ » است يعنى آنها كه مهاجرت نكرده‌اند ، ما و ايشان جهنم است بجز ناتوانانى كه قدرتى ندارند و راهى بلد نيستند كه خود را از مكه نجات دهند ، خواه مرد باشند ، خواه زن ، خواه كودك . شان نزول ابو حمزه ثمالى گويد : بما خبر رسيده است كه مشركين در روز بدر ، هنگامى كه خارج شدند ، هيچكس را بجز پيران و كودكان و بيماران بجاى نگذاشتند ، از اين رو عده‌اى از كسانى كه به اسلام . تكلم كرده بودند ، با ايشان حركت كردند . هنگامى كه مشركين رو در روى پيامبر گرامى اسلام ، قرار گرفتند ، اين عده ، به كمى جمعيت مسلمانان نگريستند و در بارهء گفتهء خود نسبت به اسلام به ترديد افتادند و در گروه مشركين ، گرفتار و كشته شدند . از اين رو در بارهء ايشان ، اين آيه نازل گرديد . از ابن عباس و سعدى و قتاده نيز ، همين طور نقل شده است ، عكرمه گويد : اين عده ، عبارت بودند از : قيس بن فاكه بن مغيره ، حارث بن زمعة بن اسود ، قيس بن وليد بن مغيره و ابو العاص بن منبه بن حجاج و على بن امية بن خلف . ابو الجارود نيز از امام باقر ( ع ) همين طور روايت كرده است . ابن عباس گويد : در آن زمان من طفلى صغير و از « مستضعفين » بودم و نيز از وى نقل شده است كه گفت : پدرم مردى پير و مادرم زنى پير و من كودكى خرد سال و همگى از « مستضعفين » بوديم .