ترا گمراه كنند . در معناى ضلال در اينباره اقوالى است : 1 - ابن عباس و حسن و جبايى گويند : مقصود كسانى است كه به نفع بنى ابيرق شهادت داده‌اند ، بنا بر اين مقصود اين است كه ايشان مىخواستند با شهادت خود براى خيانتكاران ترا از حق دور سازند و خداوند ترا از اسرار ايشان واقف ساخت . 2 - نيز ابن عباس گويد : منظور جمعيت ثقيف است كه از پيامبر امرى ناروا درخواست مىكردند : 3 - ابو مسلم گويد : منظور منافقانى است كه مىخواستند پيامبر را از ميان ببرند و مقصود از اضلال ، قتل است مثل : « أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ . . . » ( سورهء سجده 10 يعنى آيا هنگامى كه در زمين تباه گشتيم ؟ ) پس مقصود اين است كه : اگر خداوند ترا حفظ و حراست نمىكرد ، گروهى از منافقان مىخواستند ترا به قتل رسانند و تصميمى داشتند كه به آن دست نيافتند . وَ ما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ : آنها خودشان را از حق دور مىسازند و بقولى خودشان را هلاك مىسازند ، يعنى و بال كردارشان ، بر خودشان هست و هلاكت و خوارى دامنگير خودشان مىشود و سزاوار عذاب هميشگى خواهند شد . وَ ما يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ : با نيرنگ و مكر خود ضررى به تو نمىرسانند ، زيرا خداوند حافظ و پشتيبان تست . وَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ : و بر تو كتاب و سنت نازل فرمود . اتصال اين جمله به سابق به اين معنى است كه : آنها چگونه مىتوانند ترا گمراه كنند ، حال آنكه خدا بر تو كتاب نازل كرده و احكام را به تو وحى فرستاده است ؟ وَ عَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ : و به تو قوانينى كه نمىدانسته‌اى و پيامبران پيشينى كه نمىشناخته‌اى و علوم ديگر آموخته است . وَ كانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً : گفته شده است : يعنى فضل خداوند نسبت به تو از