الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
96
تفسير مجمع البيان (فارسى)
« ان » با ما بعد خود در حكم مصدر است يعنى « الجمع بين الاختين » بمقتضاى اين بيان ، نمىتوان دو خواهر را در عقد ازدواج با هم جمع كرد ، همچنين شخص نمىتواند دو كنيزى كه با يكديگر خواهرند مورد تمتع و آميزش قرار دهد و هر گاه با يكى از آنها درآميخت ، نمىتواند با ديگرى آميزش كند . مگر اينكه كنيز مدخوله از ملكش خارج گردد . عقيدهء حسن و اكثر مفسرين و فقها همين است . إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ : اين استثنا منقطع است ، يعنى : لكن خداوند شما را بر آنچه گذشته است ، مؤاخذه نمىكند . مقصود اين نيست كه آنچه پيش از نهى انجام دادهايد مانعى ندارد و ادامه دهيد و در اين مطلب خلافى نيست . عطا و سدى گفتهاند : منظور از آنچه گذشته . اين است كه يعقوب با دو خواهر : ليا مادر يهوذا و راحيل مادر يوسف ، ازدواج كرده بود ، إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً : خداوند شما را بر كارهايى كه قبل از اين دستور انجام دادهايد ، مؤاخذه نمىكند . آنچه در اين آيه حرام شمرده شده ، هميشگى است خواه شخص بخواهد ميان آنها را جمع كند يا با يكى به تنهايى ازدواج كند مثلا مادر زن ، حرام است خواه با خود زن جمع شود يا جمع نشود . تنها خواهر زن با ديگران فرق مىكند ، چه ازدواج با خواهر زن در صورتى جايز نيست كه شخص خواهر او را داشته باشد ، اما اگر بميرد يا طلاق بگيرد ، مىتوان با خواهرش ازدواج كرد . ممكن است به اين آيه استدلال كنيم كه اين عدهاى كه از راه خويشاوندى ازدواج با ايشان حرام است ، مالك شدن ايشان نيز صحيح نيست و نمىتوان آنها را به بردگى گرفت ، زيرا تحريم ، عموميت دارد . اصطلاحاً زنانى كه ازدواج با آنها براى هميشه ، ممنوع است « مبهمات » مىنامند . اين كلمه از « بهيم » گرفته شده و منظور حيوانى است كه به يك رنگ باشد و رنگهاى ديگرى با رنگ او نياميخته باشد و علت اينكه اين زنان را « مبهمات » گويند ، اين است كه ازدواج با آنها از هر جهت و در هر زمانى حرام است و نقطهاى براى حليت ازدواج در مورد آنها وجود ندارد .