الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
39
تفسير مجمع البيان (فارسى)
وَ لْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ : دربارهء مقصود اين جمله ، عقايدى است : 1 - اصحاب پيامبر گرامى در موقع مرگ افراد ، نزد او جمع ميشدند و ميگفتند فكرى به حال خودت بكن . فرزندان تو برايت كارى نميكنند و خيرى ندارند . وى قسمت عمدهء مال خود را بذل ميكرد : از اينرو خداوند دستور داد كه : كسانى كه اولاد صغيرى از خود بجاى مىگذارند از فقر و بىنوايى آنها بترسند . بنا بر اين طبق اين دستور ، انسان نبايد طورى وصيت كند كه نسبت بوارثان اجحافى بشود ، كسانى كه در موقع وصيت حاضرند موظفند كه وصيت كننده را تشويق كنند تا مال خود را براى ورثه حفظ كند و آنها را محتاج ديگران نكند . آنان وظيفه دارند كه همانطورى كه ورثهء خود را دوست مىدارند ، ورثهء ديگران را نيز دوست دارند . اين عقيده از ابن عباس ، سعيد بن جبير ، حسن ، قتاده ، مجاهد و ضحاك است . 2 - منظور اين است كه سرپرستان و اولياء ايتام ، در مال آنان امانتدارى كنند و در حفظ آن كوتاهى نورزند . همانطورى كه نسبت به بازماندگان خود ، دلسوزى مىكنند و به آنها خيانت نميكنند ، نسبت به يتيمان نيز چنين باشند . اين معنى نيز از ابن عباس است . بنا بر اين مقصود اين است كه سرپرست يتيم ، بايد طورى با يتيم رفتار كند كه ميخواهد ديگران با يتيم خودش رفتار كنند . روايتى هم قريب به همين مضمون از امام موسى ( ع ) نقل شده است كه : « خداوند در مال يتيم دو عقوبت تعيين كرده است . يكى از آنها عقوبت دنياست چنان كه فرموده است : وَ لْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ . . . فرمود ، منظور اين است كه بايد بترسد از اينكه مبادا همان رفتارى كه با يتيمان كرده است گريبانگير اولاد خودش گردد . 3 - اين آيه درباره كسى است كه خويشاوندان را در موقع وصيت ، محروم مىسازد و بگفتهء حاضرانى كه به او مىگويند : براى خويشاوندانت وصيت مكن و همه را براى ورثه بگذار ، گوش مىكند . بنا بر اين منظور از « خافُوا عَلَيْهِمْ » اين است كه : بترسند از اينكه بر ذريهء ايشان ظلمى يا جفايى يا بدبختى برسد .