الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
315
تفسير مجمع البيان (فارسى)
پاسخ 1 - اينها متناقض نيستند ! زيرا در اول آيه جهاد كنندگان را بيك درجه بر تخلف كنندگان معذور ، برترى مىدهد و در آخر آيه ، جهاد كنندگان را بر تخلف كنندگان غير معذور . به چند درجه برترى مىدهد كه « كلا وعد اللَّه الحسنى » دلالت دارد بر اينكه تخلف كنندگان عاصى نيستند . بلكه فقط كار بهتر را تر كردهاند . 2 - ابو على جبايى گويد : منظور از درجه ، در قسمت اول ، علو منزلت و برترى قدر است ولى خواهد ايشان را ستايش كند ، چنانكى مىگويند : فلان كس درجهاش پيش خليفه بالاتر از فلان شخص است ، يعنى مقامش بالاتر است . لكن منظور از - درجات ، در قسمت دوم ، درجات بهشت است كه مقام مؤمنان بواسطهء آن اختلاف يافته ، هر كس بر طبق استحقاق خود مقامى بالاتر يا پايينتر دارد . 3 - مغربى گويد : در آيه لفظ تفضيل ، تكرار شده است زيرا تفضيل نخست ، منظور برترى در دنياست و تفضيل دوم ، منظور برترى در آخرت است . در حديث آمده است كه : « خداوند جهاد كنندگان را بر تخلف كنندگان ، هفتاد درجه فضيلت داده و فاصلهء هر درجهاى هفتاد سال راهپيمايى اسب نيرومند و تندرو است » « 1 »
--> ( 1 ) - در متن حديث است : « سبعين خريفا » لفظ خريف به معناى فصل پائيز است . لكن به سال و چهل سال و هزار سال نيز معنى شده است . رك : مجمع البحرين ذيل كلمهء خريف .