الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

302

تفسير مجمع البيان (فارسى)

خلود در جهنم و معاصى كبيره برخى به اين آيه استدلال كرده‌اند به اينكه : شخصى كه مرتكب گناه كبيره شود ، ناگزير در جهنم ، مخلد خواهد بود . گوييم : ترديدى نيست كه شخصى كه هيچ ثوابى ندارد - يعنى كافر - و كسى كه مؤمنى را در حالى كه خونش را حلال مىشمارد يا بخاطر ايمانش ، بكشد در جهنم مخلد خواهد بود زيرا صفت آنهايى كه براى ابد در جهنم هستند ، همين است و مؤيد آن روايتى است كه در بارهء سبب نزول آيه ، ذكر شد و همچنين گفتار ائمه ( ع ) نيز مطلب را تاييد مىكند . سپس ما موافقت كرده‌ايم بر اينكه آيه مخصوص كسى است كه توبه نكند و تائب از عموم آيه خارج است . اما روايتى كه از ابن عباس نقل شده و ابن مسعود و زيد بن ثابت نيز همان عقيده‌اند كه « براى قاتل مؤمن ، توبه نيست ، مگر اينكه او را در حال شرك بكشد سپس اسلام آورد و توبه كند » بهتر اين است كه سخن ايشان را حمل كنيم بر اينكه نظرشان سختگيرى در بارهء قتل بوده است . چنان كه از سفيان ثورى روايت شده است كه از توبهء قاتل سؤال شد ، گفت : هر گاه از اهل علم سؤال كنند ، مىگويند : توبه ندارد . لكن هر گاه كسى مبتلا به قتل مؤمن شد ، به او مىگويند : توبه كن . واحدى از ابن عباس نقل مىكند كه مردى از او پرسيد : آيا قاتل مؤمن ، توبه دارد ؟ گفت : نه ، ديگرى از او سؤال كرد : قاتل مؤمن توبه دارد ؟ گفت آرى . علت اين اختلاف را از او پرسيدند . گفت : اولى مرتكب قتل نشده بود ، لذا به او گفتم : توبه ندارد و دومى مرتكب قتل شده بود ، لذا به او گفتم : توبه دارد تا اولى مرتكب قتل نشود و دومى به هلاكت نيفتد . اينكه برخى از اصحاب ما گفته‌اند : قاتل مؤمن ، توفيق توبه نمىيابد ، با گفتهء ما منافاتى ندارد ، زيرا اين قول اگر صحيح باشد ، معناى آن اين است كه قاتل توبه نمىكند . اما اگر توبه كند ، توبهء او قبول خواهد شد و چون آيه را مىتوان بوسيلهء توبه تخصيص داد ، جايز است كه بوسيلهء تفضل و عفو الهى نيز تخصيص يابد . واحدى روايت كرده است كه : عمر بن عبيد پيش ابو عمرو بن علا آمد و گفت : اى ابو عمرو ، آيا خداوند خلف وعده مىكند ؟ گفت : نه . سپس گفت : آيا خداوند نسبت بوعيد