الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
19
تفسير مجمع البيان (فارسى)
و اجتماعى كافى پيدا نكردهاند ، چنين صلاحيتى ندارند . مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ : مقصود اين است كه دو زن يا سه زن يا چهار زن بگيريد ، نه اينكه دو و سه و چهار زن كه مجموع آنها نه تاست بگيريد . بديهى است كه از اين تعبير معناى اول استفاده مىشود . مثلا هر گاه بگويند : افراد ، دو تا دو تا سه تا سه تا و چهار تا چهار تا وارد شدند ، معنى آن اين است كه دو به دو و . . . وارد شدند ، در آيه نيز استعمال كلمات : « مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ » به همين صورت است . وانگهى اگر منظور اين بود كه با « نه زن » ازدواج كنيد هر كلمهء « بتسع » در آيه به كار مىرفت . امام صادق ( ع ) فرمود : « براى مرد حلال نيست كه با بيشتر از چهار زن آزاد ، درآميزد » فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا : اگر بترسيد كه از لحاظ نفقه و تقسيم شبها و ساير حقوق ، بى عدالتى كنيد . فَواحِدَةً : با يكى نكاح كنيد . أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ : يا اينكه به كنيزان اكتفاء كنيد . زيرا آميزش با كنيزان ، مقررات ازدواج با زنان آزاد را ندارد و بنا بر اين خطر بى عدالتى شما را تهديد نمىكند . ذلِكَ : اشاره است به ازدواج با يك زن ، با ترس از بى عدالتى در صورت ازدواج با چند زن . أَدْنى أَلَّا تَعُولُوا : به عدالت و ترك ستم نزديكتر است ، اين معنى از ابن عباس و حسن و قتاده است . برخى گفتهاند مقصود اين است كه اگر با يك زن ازدواج كنيد ، عائلهء شما زياد نمىشود . لكن اين معنى از يك طرف از نظر لغت مناسب نيست « 1 » و از طرف ديگر با خود آيه هم سازگار نيست ، چه به حكم جملهء : « أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ » افراد مجازند
--> ( 1 ) اگر الا تعيلوا گفته بود معنى آن اين بود كه معيل نشويد لكن الا تعولوا گفته شده و معناى اول مناسب است .