مقصود نظر به اينكه قبلا به روز واپسين اشاره كرده بود ، اينك حال منكران آن را وصف كرده ، گويد : فَكَيْفَ : چگونه است حال امتها و چه مىكنند ؟ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ : هنگامى كه از هر امتى گواهى بياوريم . وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً : و تو را بر اين مردم گواه آوريم عرب ، هنگامى كه حادثه‌اى ناگوار در پيش است مىگويد : « كيف بك اذا كان كذا ؟ » چه خواهى كرد هنگامى كه چنين خواهد شد ؟ ! بدين ترتيب . بزرگى حادثه را نشان مىدهد و شخص را از آن مىترساند و او را وادار مىكند كه خود را براى آن آماده سازد . رويهمرفته معناى آيه اين است كه : در روز قيامت خداوند هر پيغمبرى را بر امت خود گواه مىگيرد و آن پيامبر بنفع و به ضرر امت خويش گواهى مىدهد . پيامبر ما نيز بعنوان گواه امت خويش فرا خوانده مىشود . اين آيه دلالت مىكند بر اينكه : بايد از هر كار زشتى كه انسان از انجام آن در ملاء عام : خجالت مىكشد ، خوددارى كند زيرا روز قيامت ، گواهانى عادل ، شاهد اعمال انسان هستند كه نمىتوان در شهادت آنها خدشه كرد و شهادت آنها را از تاثير ، انداخت . اين گواهان ، پيامبران و معصومان و نويسندگان اعمال و اعضاى بدن و مكان و زمان مىباشند . خداوند مىفرمايد : « وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ » ( سوره بقره 143 ) يعنى شما را امت وسط قرار داديم كه بر مردم گواه باشيد و مىفرمايد : « ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ » يعنى سخنى نمىگويد جز اينكه نزد او مراقبى آماده است ( سوره ق 18 ) و مىفرمايد : « إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا » ( سوره اسراء 36 ) يعنى گوش و چشم و دل همگى مسئولند . و مىفرمايد : « يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ » ( سوره نور 24 ) يعنى روزى كه زبانها و دستها و پاها بكردار انسان گواهى مىدهند .