الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
130
تفسير مجمع البيان (فارسى)
وَ الَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمانُكُمْ : اين عبارت ، عطف است بر « الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ » يعنى هم پيمانان شما نيز داراى ورثهاى هستند كه به ارث ايشان سزاوارترند و از ايشان ارث مىبرند . فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ : بهر يك از وارثان ، سهمش را بدهيد . اين معنى را جبايى برگزيده ، گويد : هم پيمان سهمى ندارد . لكن بيشتر مفسران « وَ الَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ » را جملهء مستقلى گرفته ، گويند : مقصود اين است كه بايد سهم هم پيمانها را نيز بدهند . سپس در اين باره ، عقايد مختلفى ابراز داشتهاند : 1 - قتاده ، سعيد بن جبير و ضحاك گويند : منظور هم پيمانهاست . در دوران جاهليت ، شخصى با ديگرى پيمان بسته ، مىگفت : خون من ، خون تو ، جنگ من ، جنگ تو و صلح من صلح تست . من از تو ارث مىبرم و تو از من . من از تو محافظت مىكنم و تو از من . با اين پيمان يك ششم مال شخص ، در موقع تقسيم ميراث ، بهم پيمانش تعلق مىگرفت - چنان كه ابو بكر با شخصى پيمان بست و از او ارث برد . قرآن كريم نيز دستور داد كه بايد به هم پيمانها ارث داد . سپس اين حكم بوسيلهء : « وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ » ( سوره انفال 57 يعنى خويشاوندان بعضى به بعضى سزاوارترند ) نسخ شد . مجاهد گويد : منظور اين است كه بايد نصيب هم پيمانها را از لحاظ كمك و محافظت ، ادا كنيد و ارثى به آنها تعلق نمىگيرد ، بنا بر اين آيه نسخ شده و مؤيد آن آيهء « أَوْفُوا بِالْعُقُودِ » است ( سوره مائده يعنى به پيمانها وفا كنيد ) و همچنين خطبهء پيامبر گرامى در روز فتح مكه . فرمود : « هر پيمانى كه در جاهليت ، بسته شده ، حفظ كنيد . اسلام بر شدت آن ميافزايد ، ليكن پيمان تازهاى به وجود مىآوريد . » عبد الرحمن بن عوف روايت كرده است كه پيامبر فرمود : « هنگامى كه پسر بچهاى بودم ، به اتفاق عموهايم شاهد پيمانى بودم كه در ميان گروهى بسته شد . اكنون دوست نمىدارم ، شترانى سرخ مو