الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
106
تفسير مجمع البيان (فارسى)
خدن : دوست ، جمع اخدان . در اين كلمه مذكر و مؤنث يكسان است و به همان معنى است : خدين . عنت : سختى ، مبرد گويد : عنت يعنى هلاك . مقصود خداوند در اين آيه ، در بارهء ازدواج با كنيزان سخن گفته ، مىفرمايد : وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ : ابن عباس و سعيد بن جبير و مجاهد و قتاده و سدى گويند : يعنى ثروتى ندارد كه بتواند با زنان آزاد و با ايمان ازدواج كند و مهر و نفقهء ايشان را بدهد . فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ : چنين كسى مىتواند با كنيزان با ايمان ازدواج كند زيرا مهر كنيزان كمتر و مخارج آنها عادة سبكتر است . منظور اين است كه با كنيز غير ازدواج كنند و گرنه اجماعى است كه انسان با كنيز خود نمىتواند ازدواج كند . روايتى به همين منظور از امام باقر ( ع ) نقل شده جابر و عطا و ابراهيم و ربيعه گويند : شخص اگر چه توانايى مالى هم داشته باشد ، مىتواند با كنيزان ازدواج كند . لكن قول اول صحيح است و نظر اكثر فقها همان است . از آيه برمىآيد كه ازدواج با كنيز كتابى صحيح نيست ، زيرا جواز ازدواج ، مقيد به ايمان شده است و مذهب شافعى و مالك هم همين است . وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِكُمْ : خداوند بايمان شما داناتر است . يعنى وظيفه شما اين است كه در اين حكم به ظاهر اشخاص نگاه كنيد چه پى بردن به باطن اشخاص ممكن نيست ، تنها خداوند ، عالم به باطن و مطلع از ضمير مردم است . بعضكم من بعض : در بارهء اين جمله دو قول است : 1 - مقصود اين است كه همهء شما اهل ايمان و تابع يك دين هستيد ، بنا بر اين نبايد به عادت اهل جاهليت ، كنيزان را مورد طعن و سرزنش قرار دهيد . فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ : با كنيزان با ايمان ، با اجازهء