الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
102
تفسير مجمع البيان (فارسى)
كردم . گفت : مگر سورهء نساء را نخواندهاى ؟ گفتم : آرى گفت : نخواندهاى « فما استمتعتم به منهن الى اجل مسمى » ؟ گفتم : اينطور قرائت نمىكنم . گفت : به خدا ، اين آيه سه بار اينطور نازل شده است . و به اسناد خود از سعيد بن جبير نقل كرده است كه او قرائت مىكرد : « فما استمتعتم به منهن الى اجل مسمى » و به اسناد خود از شعبه از حكم بن عتيبه نقل كرده است كه گفت در بارهء اين آيه از وى سؤال كردم كه آيا نسخ شده است ؟ حكم گفت : على بن ابى طالب ( ع ) فرمود : اگر عمر نهى از متعه نمىكرد ، جز آدم شقى كسى مرتكب زنا نمىشد و به اسناد خود از عمران بن حصين نقل كرده است كه وى گفت : آيهء متعه در كتاب خدا نازل شد و پس از آن آيهاى كه آن را نسخ كند ، نازل نشد و پيامبر گرامى ما را به انجام آن امر كرده و با او متعه كرديم « 1 » و چون از دنيا رفت ما را از اين كار نهى نكرد . پس از پيامبر ، مردى خودسرانه هر چه دلش خواست ، گفت . مسلم بن حجاج در روايت صحيح آورده است كه عطا گفت : جابر بن عبد اللَّه از عمرهء حج بازگشته بود ما به ديدنش آمديم . مردم از چند چيز و از جمله « متعه » از او سؤال كردند . گفت : آرى ، ما در عهد پيامبر و ابو بكر و عمر متعه را انجام دادهايم . يكى از دلايلى كه لفظ « استمتاع » در آيه ، به معناى جماع و انتفاع نيست اين است كه اگر چنين بود ، لازم بود كه اگر كسى از زن انتفاعى نبرد ، مهرى بر ذمهاش نباشد . با اينكه مىدانيم كه اگر پيش از آميزش طلاقش دهد ، نصف مهر را بايد بپردازد و اگر مقصود « نكاح دائم » باشد به حكم همين آيه ، مرد بايد با اجراى صيغهء عقد ، همهء مهر را بپردازد . در حالى كه خلافى در اين مطلب نيست ، كه به خود عقد ، همهء مهر واجب نمىشود ولى در متعه ، با جارى شدن صيغهء عقد ، همهء مهر واجب مىشود ، چنان كه از جمله « فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ » برمىآيد .
--> ( 1 ) - منظور متعهء حج است و نظر او اين است كه عمر متعهء زنان و متعهء حج را تحريم كرد در حالى كه قرآن به آن دستور داده بود و ما متعهء حج را با پيامبر گرامى بجاى آورديم .