الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
21
تفسير مجمع البيان (فارسى)
بر طبق مصلحت و مقتضاى حكمت ، پادشاهى هر كه را بخواهى قطع ميكنى و بپايان ميرسانى . در معناى آيه اختلاف كردهاند : 1 - يكى ميگويد : يعنى سلطنت و ابزار پيروزى و فتح جهان را بمحمد ( صلى اللَّه عليه و آله ) و اصحاب و امت او عنايت ميكنى و از بزرگان قريش و امپراطوران روم و شاهنشاهان ايران باز مىستانى و قيامت نخواهد آمد مگر اينكه مسلمانان كشور و مملكت آنها را فتح خواهند كرد . 2 - و نيز گفتهاند : نبوت و امامت را بهر كه خواهى ميدهى و ولايت و تصرف در خلق و بلاد خود را به او مىسپرى و ( به اين معنى و سياق ) ملك و سلطنت را از جباران باز مىستانى به اينكه ايشان را مقهور مىسازى و قدرتشان را نابود ميكنى بنا بر اين كافر و فاسق اگر چه غلبه كند يا پادشاهى يابد آن سلطنت الهى و آسمانى كه خدا بعنايت خود به او داده باشد نخواهد بود و دليل اين مطلب آيه شريفه و قول خداى متعال است كه ، « لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ » يعنى ( عهد من بظالمين نميرسد ) چگونه ممكنست پادشاهى كافر و فاسق الهى باشد و حال آنكه خداوند خود ( بندگان را ) بنا بود ساختن قدرت و سلطنت آنها فرمان داده است . وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ - هر كه را بخواهى عزيز ميسازى ( بايمان و اطاعت ) وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ - و هر كه را بخواهى ذليل ميگردانى با كفر و معصيت . در معنى دو جملهء فوق اقوال زير گفته شده است : 1 - عزيز ميگردانى مؤمن را به بزرگداشت و ثنا گفتن وى و ذليل ميسازى كافر را با جزيه گرفتن و لعن كردن . 2 - محمد و اصحابش را عزيز ميسازى و ابو جهل و امثالش از كشته شدگان جنگ بدر را ذليل مىنمايى . 3 - هر كه از اولياء خود را بخواهى بانواع عزت در دين و دنيا عزيز ميدارى و هر كه از دشمنانت را اراده كنى در دنيا و آخرت ذليل ميگردانى زيرا خداى متعال اولياء و دوستان خود را ذليل نمينمايد و اما اگر ايشان را فقير كند و يا مبتلى گرداند