محمد بن جرير الطبري (مترجم: جمعى از علماء در نيمه دوم قرن چهارم)
1485
جامع البيان عن تأويل آي القرآن (تفسير طبرى) (فارسى)
آن كه اندر كتاب فتن چنين يافتيم كه رستخيز را چهار علامت است كه همه بنزديك ديگر پديد آيد : يكى اين ياجوج و ماجوج است كه بيرون آيند ، و دوم دجّالست كه بيرون آيد ، و سهام مهدى است كه بيرون آيد ، و چهارم عيسى بن مريم است كه از آسمان فرو آيد . و امّا ديگر پسر نوح كه نام او حام بود كه بر پدر بگذشت و عورتش برهنه ديد و بنه پوشاند ، نوح عليه السّلم او را دعا كرد و گفت خداى تعالى آب پشت تو بگرداناد . و آب پشت او بگردانيد و فرزندان او همه سياه بودند ، و اكنون اين سياهان كه هستند اندر جهان از زنگيان و حبشيان و هندوان جمله از فرزندان آن حاماند ، و از دعاى نوح عليه السّلم سياه گشتند ، و لكن اندر ميان خلقان باشند و صورتشان بنگرديد و هر چه اندر جهان سياهانند همه از نسل حام بن نوحاند . و امّا آن پسر كه سام نام « 1 » بود و عورت پدر را بپوشيد و حرمت نگاه داشت نوح عليه السّلم او را دعا كرد و گفت كه خداى تعالى آب پشت تو پاك و سپيد گر داناد كه تو حرمت من بجاى آوردى ، و عورت من بپوشانيدى ، و مرا بيدار گردانيدى . و از پشت سام همه سپيدان آمدند و پاكيزگان و پيغامبران چون ابرهيم و اسمعيل و اسحق و يعقوب و يوسف ، « 2 » و پيغامبر ما نيز صلوات اللَّه عليهم اجمعين جمله از نسل سام بودند . و اولياان و اصفياان و نيك مردان همه از نسل اواند . پس اين كه از قصّهء نوح و فرزندان ياد كرديم و آن قصّهء ديگران كه
--> ( 1 ) و لكن صورت ايشان از صورت مردمان نگشت و از ميان خلق نفور نشدند و با مردمان زندگانى همى كنند و آن زنگيان و حبشيان و هندواناند . اما هر چه سياهان اندر جهان از نسل حام بن نوحاند . و اما آن پسر كه سام نام . ( صو ) ( 2 ) و موسى و هارون . ( صو )