محمد بن جرير الطبري (مترجم: جمعى از علماء در نيمه دوم قرن چهارم)
320
جامع البيان عن تأويل آي القرآن (تفسير طبرى) (فارسى)
سخن كه گفتم همى شما را مىآزمودم ، اكنون من همچنين كنم كه شما همى گوييد . پس خداى عزّ و جلّ بفرمود تا جان بتن او اندر شد . اوّل بسر اندر شد و [ به ] چشم و بينى و دهان و گوش همه برسيد ، و بر اندامهاى او همه برسيد . و اندامها را كه بيافريد همه دو دو آفريد . چشمها را بيافريد تا عبرتها ببيند ، و آن جفت آفريد . و گوش را بيافريد تا علم و حكمت بشنود ، و آن را نيز جفت آفريد . [ و لبت را بيافريد تا طعامها را بدان بمزى ، و آن نيز جفت آفريد . [ و دندانت را بيافريد تا خوردنى ها بدان آماده كنى و آن نيز جفت است ] « 1 » . و بينى را بيافريد تا بويها را بدان بينبوى و آن نيز جفت آفريد . همچنين جمله اعضاهاى آدم همه جفت آفريد « 2 » . پس آن گه گفت : وَ خَلَقْناكُمْ أَزْواجاً « 3 » . اكنون اين جفتها همه اندر گذشت . نكتهء نيكوتر « 4 » است كه خداى عزّ و جلّ گفت : وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ . « 5 » گفت بتن خويش اندر نگاه كنيد تا بدانيد كه خداى عزّ و جلّ يكى است و پيغامبر « 6 » رسول وى است . اكنون اين جفتها را بگفتيم . و مر اين جفتها را كه ياد كرديم يكى امير است و مهتر است و فرمان ده است « 7 » ، كه اين همه كه ياد كرديم جمله فرمانبردار اواند ، و ايشان بىامر او هيچ كار نتوانند كردن ، و آن دل است كه يكى است هم بر مثال دانستن خداوند ، و آن دل تو است كه يكى است كه او را يار نيست و انباز نيست ،
--> ( 1 ) ( ن . خ ) ( 2 ) همچنين دست و شكم و فرج را جفت بيافريد تا هر چه بتن توست همه جفت است . ( خ . صو ) ( 3 ) النبأ ، 8 . ( 4 ) نيكوترين . ( ن . خ ) ( 5 ) الذّاريات ، 29 ( 6 ) محمد المصطفى صلى اللَّه عليه . ( صو ) ( 7 ) و كار فرماى است . ( ن )