نوبت نازل نگشته‌اند به دستور پيغمبر خدا - صلّى اللّه عليه و آله - است كه جبرئيل به فرمان خداوند به او خبر داده بود و چنانچه ما در جلوتر آن را ثابت كرديم همه مسلمين بر اين عقيده اجماع دارند . امّا اينكه گفتيم در سوره‌هائى كه به يك‌بارگى نازل نشده چون مطلب در سوره‌هائى كه به يك نوبت نازل شده واضح‌تر است ، زيرا آنها ؛ مانند سوره « حمد » و « انعام » و بسيارى از سور مفصّل در حالى كه آياتشان همين ترتيب خاص را داشته‌اند نازل شده است . مقصود از مفصّل سوره‌هاى كوتاهى هستند كه بعد از حواميم ؛ شروع مىشوند و تا آخر قرآن ادامه دارند چنان كه در فن چهارم از مقدّمات مجمع البيان طبرسى ، و در اتقان سيوطى در خاتمه نوع 19 بيان شده است . « 1 » سخن تنها در اين است كه آيا ترتيب سوره‌هاى قرآن در ميان دو جلد بر اين هيئت كه حالا در معرض ديد ما هست و به سوره حمد آغاز گشته و به « قل اعوذ برب الناس » پايان يافته ، آيا اين ترتيب در دوران پيامبر خدا - صلّى اللّه عليه و آله - و به دستور او بوده است . يا نه . آيا ترتيب سوره‌ها نيز مانند ترتيب آيات توقيفى بوده است يا نه . حقّ اين است كه توقيفى بوده و قرآن به نحو كنونى در زمان

--> ( 1 ) آخرين سوره مفصل بدون اختلاف سوره الناس است ولى دربارهء اوّلين سوره آن 12 قول است و راغب در مفردات گفته : المفصل يك هفتم از آخر قرآن است و به سه بخش طولانى و متوسط و كوتاه تقسيم‌بندى شده و ما جلوتر هم در اين باره سخن گفتم . ( مترجم )