و شرف و آبرويش از بين نرود و ثانيا خداى ناخواسته عادت كند به مجانى گرفتن و در كسب ضعيف شود . براى من فرقى ندارد كاهوهاى لطيف و نازك بخورم يا از اين كاهوها . « 1 » علامه حسن زاده آملى مى فرمايد : اساتيد براى ما ازمرحوم قاضى حكايت مىكردند كه آن جناب مىفرمود : بعد از مقام عصمت و امامت ، در ميان رعيت احدى در معارف عرفانى و حقايق نفسانى درحد محيى الدين عربى نيست و كسى به او نمى رسد . و نيز مى فرمود : ملاصدرا هر چه دارد از محيى الدين دارد و دركنار سفره او نشسته است . « 2 » استاد سبحانى مىفرمايد : مرحوم حاج ميرزا على آقاى قاضى در دوره خود يگانه استاد اخلاق و سير و سلوك در حوزه نجف بود و شخصيت هاى عظيمى به وسيله ايشان پرورش يافته و جمع كثيرى از بزرگان به يمن تربيت و تكميل او ، قدم در دايره كمال گذاشته و از سكان داران خلد و محرمان حريم قرب شدند . نمونه اى از تلامذه و تربيت يافتگان مكتب سير و سلوك وى ، مرحوم استاد فقيه ( علامه طباطبائى ) است كه خود در اين مورد چنين مىگفت : ما هر چه دراين مورد داريم از مرحوم قاضى داريم ، چه آنچه را كه در حياتش از او تعليم گرفتيم و از محضرش استفاده كرديم و چه طريقى كه خودمان داريم ، ازمرحوم قاضى گرفتيم . « 3 » آيت ا . . . خسرو شاهى از علامه طباطبائى نقل مى كردند كه كتابهاى معقول را خواندم ولى وقتى خدمت على آقا قاضى رسيدم فهميدم كه يك كلمه هم نفهميدم . « 4 » مرحوم علامه طباطبائى و آيت ا . . . العظمى آقاى بهجت از مرحوم آقاى قاضى ( ره ) نقل مى كردند كه ايشان مىفرمودند : اگر كسى نماز واجبش را اول وقت بخواند و به مقامات عاليه نرسد ، مرا لعن كند . « 5 » مرحوم سيدعلى آقا قاضى ، ملاى رومى ( مولوى ) را عارفى رفيع مرتبه مى دانستند و به اشعار وى استشهاد مىنمودند و او را از شيعيان خالص اميرالمومنين ( ع ) مىشمردند . مرحوم قاضى قائل بودند كه : محال است كسى به مرحله كمال برسد و حقيقت ولايت براى او مشهود نگردد و مى فرمودند : وصول به توحيد فقط از ولايت است . ولايت و توحيد يك حقيقت مى باشند . بنابراين ، بزرگان از معروفين و مشهورين از عرفاء كه اهل سنت بوده اند ، يا تقيه مى كرده اند و در باطن شيعه بوده اند و يا به كمال نرسيده اند . « 6 » مرحوم قاضى ( ره ) ، حافظ شيرازى را هم عارفى كامل مىدانستند و اشعار مختلف او را شرح منازل و مراحل سلوك تفسير مى فرمودند . ولى معتقد بودند كه : ابن فارض كه شاگرد محيى الدين است از وى اكمل است و از ديوان حافظ و از اشعار ابن فارض در ( نظم

--> ( 1 ) مهر تابان ص 32 ( 2 ) دومين يادنامه علامه طباطبائى ص 41 ( 3 ) يادنامه علامه طباطبائى ص 62 ( 4 ) 25 رمضان 1418 سيماى جمهورى اسلامى ( 5 ) در محضر بزرگان ص 99 ( 6 ) روح مجرد ص 343