جمعى از نويسندگان
37
مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)
زندگى وى تجلى يافته است . آن طور كه فرزند آن مرحوم سيد محمد حسن قاضى نقل مىكند گويا سيد على آقا قاضى اين دعا را عصر روزهاى جمعه به همراه برخى علماء بزرگ همچون شيخ على زاهد قمى و سيد محسن حكيم و عبدالغفار مازندرانى و برخى شاگردان خود نظير علامه طباطبائى و شيخ عباس قوچانى به طور دسته جمعى زمزمه مى كردند . « 1 » خطبه سيد على آقا قاضى در شرح دعاى سمات : سيد على آقا قاضى طباطبائى ( ره ) پس از ذكر عبارت « بسم الله الرحمن الرحيم » ، شرح دعا را با عبارت « لا حول و لا قوه الّا بالله العلى العظيم » شروع مىكند . تا بگويد اگرچه دعا را با بسم الله الرحمن الرحيم شروع كرديم تا ابتر نماند اما حول و قوه اى جز خداى بلند مرتبه و بزرگ در عالم نيست . اگر بتوانم شرحى بنويسم اين قوت و قدرت از اوست و اگر نتوانم باز او اذن ادامه را نداده است . و سپس خداوند را تسبيح گفته و عجز خود را از حمد و ثناى لايق به وى اعلام داشته و اعتراف مىكند كه تو اى خدا ؛ همانگونه هستى كه خود را ثنا گفته اى ؛ چرا كه به خوبى مىداند انسان محدود نمى تواند خداى نامحدود را آنگونه كه هست بشناسد و توصيف كند چرا كه هرگز نمى تواند بدان احاطه داشته باشد چرا كه خود محاط است . در ادامه مى فرمايد : همه سپاس ها و ستايشها مخصوص خدا است كه پروردگار جهانيان است و رحمان به عموم مخلوقات در دنيا و رحيم به مومنان در بهشت بوده و مالك روز جزاست . در اين فقرات سيد على آقا تسبيح را بر حمد مقدم مى دارد همانطور كه در قرآن نيز چنين تقدمى مشاهده مىشود . قرآن در اين زمينه مى فرمايد : « وَإِن مِّن شَىءٍ إِلَّا يسَبِّحُ بِحَمْدَهِ » « 2 » « وَالْمَلَائِكَةُ يسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ » « 3 » خدايا تو براى بندگانت در هر چيز تجلّى نموده اى تا تو را ببينند اما اكثر آنان بصيرت لازم را ندارند و تو بندگانت را به هر زبانى فرا خوانده اى ولى اكثر آنان نمى شنوند و تو هر چيزى را براى تسبيح خود به سخن آورده اى هر چند آنان نمى فهمند . عارف بزرگ اين بخش از خطبه را طورى بيان مىكند كه گويا خود بالحسّ و العيان تجلى پروردگار در هر شىء را كه مضمون بخشى از دعا نيز هست مى بيند و دعوت پروردگارش را شنيده و لبيك مى گويد و تسبيح موجودات را نيز همچون معجزه نبى مكرم اسلام كه ريگ هاى بيابان در دستانش تسبيح گفت ، مى شنود و نمى خواهد از قافله عقب
--> ( 1 ) - مقدمه شرح دعاى سمات ، ص 7 . ( 2 ) - اسرء ، 44 . ( 3 ) - شورى ، 5 .