جمعى از نويسندگان

367

مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)

كتابهايى به چاپ رسانيده اند . ( ن . ك : كتاب گفتگو با حسن زاده املى ، ص 213 و . . . ؛ كتاب آيت حق ، كتاب اسوه عرفان ، كتاب مهرتابان ، و مصاحبه هايى كه در برخى كتابها به چاپ رسيده است مثل عطش بخش سوم از ص 335 به بعد ) . مرحوم قاضى ، هريك از شاگردان خود را مطابق موازين شرعى با رعايت آداب باطنى اعمال ، اخلاص عمل و حضور قلب در نمازها ، به روش خاصى تربيت و به دستورهاى اخلاقى توصيه مى كرد و دل هاى آنان را براى پذيرش الهام هاى غيبى آماده مى ساخت و خود ايشان نيزپيشاپيش آنان به سوى قله قرب و كمال گام برمى داشت ( ر . ك : بحرخروشان ، 1386 ، ص 87 ) . علامه طباطبايى از جمله شاگردان برجسته مرحوم آقاى قاضى است كه به كمالات انسانى رسيد و به قدر ظرفيت روحى خود از آن سرچشمه معرفت بهره گرفت و زير نظر آن مربى الهى ، تربيت ، تهذيب و تزكيه شد و خود نيز به تعليم ، تربيت ، تهذيب و تزكيه شاگردان مستعد پرداخت و كسانى چون استاد شهيد مطهرى ، شهيد مظلوم دكتر بهشتى و استاد جوادى آملى و حسن زاده آملى در مكتب اخلاقى - عرفانى و فلسفى تفسيرى او باليدند و رشد كردند ( همان ، ص 61 ) . علامه طباطبايى چنان كه پيش از اين خاطر نشان شد - شيوه تفسير آيه به آيه كه شيوه اى بديع و ابتكارى است را ، به استاد خود سيد على آقا قاضى نسبت مىدهد و مى گويد اصل اين شيوه را از ايشان فرا گرفته است . تفسير الميزان نيز بدين شيوه در بيست جلد سامان يافته و دريايى خروشان از معارف قرآن را در خود گنجانده و چون خورشيدى فروزان در آسمان تفاسير قرآن مى درخشد . با آنكه همگان علامه را صاحب امتياز شيوه بديع و خجسته تفسير آيه به آيه مى دانند ، اما او با كمال تواضع و انصاف علمى ، خود را وامدار استاد خود مىداند . البته به اصلِ اين شيوه در كلمات اهل بيت ( ع ) اشاره شده است و فرموده اند كه قرآن ، بعضى از آن ، بعضى ديگر را تفسير مىكند : « القرآن يفسر بعضه بعضا » ( بحار الانوار جلد 29 ، ص 352 و ج 54 ، ص 218 ؛ الكشاف زمخشرى ، ج 2 ، ص 293 ؛ به نقل از همان ) اما كارى كه علامه و استاد ايشان مرحوم سيدعلى آقا قاضى انجام داده اند ، بهره گيرى از اين شيوه ، بسط و توسعه ، و رواج ورونق آن است . ( بحر خروشان ، 1386 ، ص 62 ) اينك همانطور كه در پيش تر قول به تفصيلِ تاثيرات علامه قاضى بر كتاب تفسيرى علامه طباطبايى داده بوديم در اينجا به طور مشخص به آن خواهيم پرداخت .