اضطراب درونى اش و بى قرارى اش تبديل به آرامش مىشود همانگونه كه حضرت امام زين العابدين عليه السلام در مناجات خود عرض مىكند : « الهى . . . و قرارى لايقرّ دون دنوّى منكً » « 1 » . حضرت آقا دلى به وسعت دريا داشت كه اگر كوه هاى سر به فلك كشيده اطراف آن از جا كنده شده و برآن دريا وارد مى شدند توان تغيير كيفيت دريا را نداشتند ولى اگر دلى به وسعت آب ليوانى باشد با كوچكترين حركت ، زيادى يا كاستى آب آن ليوان مشهود ميگردد ، حضرت على عليه السلام مى فرمايد : « انّ هذه القلوب اوعيه فخيرها اوعاها » « 2 » او مى دانست كه اگربخواهداين دل رادرحالت طمأنينه حفظ بكندبايد آن را حرم « نور المستوحشين فى الظلم » « 3 » قرار دهد كه حضرت امام صادق ( ع ) فرمودند : « القلب حرم الله لا تسكن حرم الله غير الله » « 4 » . او به تأسى از مولاى خود در مناجات العارفين كه عرض مىكند « . . . واطمأنت بالرجوع الى رب الارباب » « 5 » ، آرامش واقعى را در رجوع به رب مطلق صمدى مىداند و مطمئن است اگر بيگانه اى بخواهد تيرى به سوى او پرتاب كند خود مى شكند زيرا او اكنون مظهر آيات : « . . . الذين آمنوا و كانوا يتّقون » « 6 » و « . . . الا عبادك منهم المخلصين » « 7 » شده است . آنچه از آيه 63 سوره يونس استفاده مى شوداين است كه ذره ذره وجودش خالى از شرك شده و نور توحيد تمام قلب او را به طور كامل فرا گرفته است و اين همان حرم امن الهى است كه نه خوف و هراسى و نه حزن و اندوهى حق ورود در آن را ندارند : « الا ان اولياء الله لا خوف عليهم و لاهم يحزنون » « 8 » . اكنون نمونه اى از وسعت دل ، عظمت روح ، حمل سرّ و كتوم بودن ايشان را ، كه كسى تا به حال حتى به عنوان حديث نفس با خود در ميان نگذاشته است ، مطرح مى كنيم تا شاهدى بر صحت مطالب مورد نظر باشد : قضيه مراجعت آقا از نجف اشرف به ايران و سكونت اسرار آميز ايشان در شهرستان مرند از قضاياى عجيبى است كه تاكنون احدى نتوانسته است از اسرار پشت پرده آن كمترين اطلاعاتى بدست بياورد . شخصيتى كه حدود پانزده سال در نجف اشرف اقامت داشته و پس از سالها تحصيل مجدانه و تزكيه و تهذيب خالصانه و جهاد در راه كسب معارف الهى مورد توجه علماى عظيم الشأن آن عصر قرار گرفته و در محضر آنها به اعتراف خود آن بزرگان ، به بالاترين مراحل علمى يعنى اجتهاد در استنباط احكام الهى دست يافته و قابليت دريافت اجازه نامه اجتهاد از اساتيد بزرگ خود را يافته است تقدير چنان بود كه باچنين بار علمى به مكانى

--> ( 1 ) - مناجات خمس عشره ، ( مناجات المفتقرين ) ( 2 ) - نهج البلاغه ( فيض ) ، حكمت 139 ( 3 ) - دعاى كميل ( 4 ) - علامه مجلسى ، بحار الانوار ، جلد 67 ، ص 25 ( 5 ) - مناجات خمس عشره ، ( مناجات العارفين ) ( 6 ) - يونس 63 ( 7 ) - ص 82 ( 8 ) - يونس 62