جمعى از نويسندگان

274

مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)

قيام كرد . محمد وابراهيم ، دو فرزند عبداللّه محض ، با روى كارآمدن نخستين خليفه عباسى به دليل سابقه مبارزاتى وتاكتيك‌هاى رزمى تحت تعقيب قرار گرفتند و چون منصور به محل اختفاى آنان دست نيافت ، پدرشان يعنى عبداللّه محض را دستگير و به زندان فرستاد . سرانجام محمد وابراهيم بر عليه بنى عباس به مبارزه‌اى علنى برخاستند تا آنكه به شهادت رسيدند . عبداللّه محض هم در زندان با موجى از نگرانى وناراحتى دنيا را وداع گفت . « 1 » ابراهيم ، برادر ديگر عبداللّه ، به دليل جود وبخشش ، مناعت طبع و شرافت نسب ملقب به « غَمْرْ » گرديد . « 2 » شش فرزند داشت كه از نسل او تنها پسرش ابراهيم ديباج باقى ماند كه همراه پدر وعموها وگروهى از سادات حسنى در قيام محمد معروف به نفس زكيه شركت نمود . منصور دوانيقى براى دستگيرى رهبر قيام وارد كار شد وسرانجام از طريق برادرزاده خود عيسى بن موسى ، محمد نفس زكيه را دستگير نمود وفرمان داد سرش را از بدنش جدا سازند . منصور براى ايجاد رعب در ميان مردم سر نفس زكيه را در يكى از معابر كوفه نصب كرد وسپس در شهرهاى ديگر گردانيد . عده‌اى ديگر از آل حسن مدتى در مدينه وسپس در هاشميه واقع در حوالى كوفه بخشى از عمر خويش را در زندان سپرى كردند كه بر اثر سختىهاى اين ايام بعضى جان دادند وگروهى بر اثر شكنجه زياد شهيد شدند وباقيماندگان را با تخريب سقف زندان بر سرشان به شهادت رسانيدند . ابراهيم غمر نخستين آنها بود كه زنده زنده دفن گرديد . اما اسماعيل ديباج ، فرزند ابراهيم غمر ، پس از خلاصى از زندان در قيام فخ كه به رهبرى حسين بن على ، از نوادگان حسن مثنى ، صورت گرفت به شهادت رسيد . « 3 » منصور دوانيقى فرزند معروفش محمداصغر را كه ديباج اصغر شهرت داشت دستگير نمود وفرمان داد تا وى را زنده زنده ميان استوانه‌اى نهادند و بر آن استوانه بنايى احداث نمودند وبدين صورت به تدريج به فيض شهادت نائل آمد . « 4 » از اسماعيل ديباج دو پسر باقى ماند . يكى از آنان حسن تجّ نام دارد كه در قيام فخّ افتخاراتى از خود برجاى گذاشت . او ساليان متمادى در زندان هارون الرشيد به سر برد تا آنكه در زمان مأمون از حبس رهايى يافت . فرزند ديگر اسماعيل ، ابراهيم طباطبا نام دارد كه موفق گرديد از قيام مورد اشاره جان سالم به‌در ببرد . سرچشمه آل طباطبا شيخ طوسى در كتاب رجال خود ، ابراهيم طباطبا را از اصحاب امام جعفرصادق ( ع ) برمىشمارد و محمد اردبيلى مىنويسد كه على بن حسان در كتاب كافى كلينى از وى رعايت

--> ( 1 ) - عمدة الطالب ، ص 94 - 92 . ( 2 ) - سرّ السلسلة العلويه ، ابونصر بخارى ، ص 14 . ( 3 ) - المجدى ، ابوالحسن عمرى ، ص 68 ؛ عمدة الطالب ، ص 96 - 95 . ( 4 ) - مقاتل الطالبيين ، ص 140 .