همت عالى براى اعتلاى به مقام فوق تمثلات باشد و دستور عمده اين است كه مقام عنديت را تقويت كند و حضور و مراقبت را به كمال رساند و به شهود توحيد صمدى حقيقى رسيده باشد . و همچنين از مثال مطلق ، توجه كلى قلبى به عالم علوى كه عالم عقول مفارقه است بنمايد ، چه اين كه عوالم در طول يكديگرند و هر دانى مثال و رقيقت عالى است و هر عالى معنى و حقيقت دانى است و تو اگر مثال هستى در مثال مىبينى و اگر عقل شدى در عقل مىبينى ، فافهم . « 1 » علامه‌ى طهرانى نيز در پاورقى رساله‌ى سير و سلوك منسوب به بحرالعلوم مىنويسد : بدان كه عوالم بين انسان و خدا را كه بايد سالك عبور كند به چهار عالم تعبير فرموده‌اند . اول عالم طبع كه آن را نفس و عالم حس و عالم شهادت و عالم ماده و عالم ملك و عالم ناسوت نيز گويند . دوم عالم مثال كه آن را عالم برزخ و عالم خيال و عالم قلب و عالم ملكوت نيز گويند و در فارسى از آن به عالم دل تعبيير مىكنند . سوم عالم عقل كه آن را عالم روح و عالم تجرد از ماده و صورت و عالم جبروت نيز گويند و در فارسى به آن عالم جان تعبير مىكنند چهارم عالم ربوبى كه آن را عالم لاهوت نيز گويند و در فارسى از آن به جان جانان يا عالم جانان تعبير كنند . و چون انسان بخواهد يا به موت ارادى كه موت نفس اماره است يا به موت قهرى كه موت طبيعى است از عالم ناسوت و طبع عبور كند از قيامت صغرى عبور كرده است . چون كشمكش با نفس اماره يا گيرودار در ميدان جهاد عبارت از تحقق قيامت صغرى و عبور از آن عبور از قيامت صغرى خواهد بود . و در اين حال انسان خود را در عالم مثال مىبيند و براى تجاوز از آن نيز بايد مجاهده كند . اين مجاهده را قيام و تحقق قيامت وسطى گويند كه در عالم مثال و ملكوت صورت مىگيرد و عبور از عالم مثال به عالم عقل و جبروت عبور از قيامت وسطى گويند . و چون انسان در عالم عقل و جبروت وارد شد ، براى طى مراحل اين عالم نيز بايد مجاهده كند و بنابراين قيامت كبراى انفسيه قائم و متحقق مىشود . لذا قيامت كبرى در عالم جبروت و عقل خواهد بود و عبور از عالم جبروت و عقل را به عالم لاهوت از قيامت كبراى انفسيه گويند . « 2 »

--> ( 1 ) - حسن حسن‌زاده‌ى آملى ، انسان در عرف عرفان ، ص 91 ( 2 ) - سيد محمدحسين حسينى تهرانى ، پاورقى رساله‌ى سير و سلوك منسوب به بحرالعلوم ، ص 101 .