6 - توبه اهميت توبه : توبه از مقامات عرفانى است . خواجه عبدالله انصارى در منازل السائرين بعد از ذكر آيه : و من لم يتب فاولئك هم الظالمون ( 49 / 11 ) ميگويد : خداوند در اين آيه نام ظلم را از توبه كننده ساقط كردهاست « 1 » ملاعبدالرزاق كاشانى در شرح منازل السائرين ميگويد : توبه عبارت است از بازگشت از مخالفت حكم حق تعالى به موافقت حكم او ، و تا مكلف حقيقت گناه و اينكه كارى كه از او صادرشده است مخالف حكم حق تعالى هست يا نه را نشناسد رجوع به سوى حق درست نمى شود « 2 » وى پس از تقسيم توبه به توبه عامه ، توبه متوسطين و توبه خاصه و توضيح آنها توبه را براى همه واجب مىداند . فيض كاشانى در محجة البيضا مى نويسد : توجه واجب است و اين از ظاهر روايات و اخبار استفاده مىشود و اين مسئله براى كسى كه چشم بصيرت او باز شده است روشن است « 3 » . وى سپس به ذكرآيات و رواياتى كه به وجوب توبه دلالت دارد پرداختهاست از جمله آنها روايتى است كه در آن رسولخدا فرمود : التائب حبيب الله ، توبه كننده حبيب خداست امام صادق عليه السلام نيزفرمود : خداوند با توبه بنده مومن خوشحال مىشود همانطور كه وقتى يكى از شما گمشده خود را پيدا مى كنيد خوشحال مىشويد « 4 » . وى سپس اين مسئله مهم رابحث كردهاست كه توبه واجب است زيرا بايد دانست كه گناهان ايمان را از بين مى بردلذا بايد فورا از گناه دورى كرده و توبه نمود « 5 » . بعقيده آقا سيد على قاضى نيز قبل از هرچيز آنچه بر انسان واجب و لازم است توبه است با شرايط لازم « 6 » به نظر ايشان يكى از شرايط توبه خواندن نماز توبه است كه سالك بايد در شب جمعه يا روز شنبه خوانده شود و سپس روز يكشنبه از روز دوم ماه دوباره بخواند « 7 » . اين دستورالعمل متاخذ از روايات است . آقا سيد على قاضى معتقد است وقتى سالك توبه كرده و نماز آن را با شرايط خواند بايد در ادامه به سه اصل اساسى و مهم پايبند باشد و آنها عبارت‌اند از : مراقبه ، محاسبه و معاقبه . وى مراقبه را به دو نوع مراقبه كبرى و صغرى تقسيم كردهاست مقصود از مراقبه صغرى مواظبت و مراقبت از نفس است طورى كه انسان نه تنها گناهى انجام ندهد بلكه مستحبات را نيز انجام داده و مكروهات را ترك نمايد و مقصود از مراقبه كبرى آن است كه سالك در حد امكان به طور مداوم مشغول ذكر بوده و همواره توجه به حق تعالى داشته و از آن غفلت نكند . وى تاكيد مىكند كه نتيجه توبه و مراقبه يادآورى و تذكر است براى اينكه سالك از خدا بترسد و دل او متوجه حق تعالى شده و مرض هاى كه

--> ( 1 ) - خواجه عبدالله انصارى ؛ منازل السائرين ؛ ص 26 ( 2 ) - همان ( 3 ) - المحجة البيضاء ، جلد 7 ، ص : 7 ( 4 ) - المحجة البيضاء ، جلد 7 ، ص : 8 ( 5 ) - المحجة البيضاء ، جلد 7 ، ص : 14 ( 6 ) - اسوه عارفان ، ص 136 ( 7 ) - همانجا