وليكلّفهم طاعته فيستوجبوا بذلك رضوانه ، و ماخلقهم ليجلب منهم منفعة ولاليدفع بهم مضرّة بل خلقهم لينفعهم و يوصلهم الى نعيم الأبد » ؛ « 1 » « همانا خداوند تبارك و تعالى عالم را بيهوده نيافريده و آنان را به حال خود رها نكرده است ، بلكه آنان را به جهت اظهار قدرتش آفريده است . و تا اين كه آن‌ها را به طاعتش تكليف كند تا به توسط آن مستوجب خشنودى او شوند . و آنان را نيافريده تا از ايشان جلب منفعت كرده و يا دفع ضرر نمايد ، بلكه آنان را به جهت نفع رساندن و رساندنشان به نعمت دائمى خلق كرده است » . 4 . هدفمند بودن خلقت انسان در برخى از آيات قرآن كريم هدف از خلقت جنّ و انس را عبادت قرار داده است . خداوند متعال مىفرمايد : « وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاءِنْسَ إِلّا لِيعْبُدُونِ » « 2 » ؛ « من جنّ و انس را نيافريدم جز براى اين كه عبادتم كنند [ و از اين راه تكامل يابند و به من نزديك شوند ] . » در اين كه معناى « لِيعْبُدُونِ » چيست ؛ اختلاف است : الف ) ابن عباس آن را به معناى « ليعرفون » معنا كرده است ؛ زيرا معرفت مقدم بر عبادت است . ب ) محتمل است كه « لِيعْبُدُونِ » به معناى رسيدن به عبوديت مطلقه و اذعان و اعتقاد به آن باشد ، كه مطابق حديثى از امام صادق عليه السلام در « مصباح الشريعه » كُنه آن ربوبيت است . و اين حالت همان حالت مقام فناى در ذات و لقاى الهى است ، و با اهداف ديگر كه در قرآن به آن اشاره شده ، مرادف بوده و سازگارى دارد . ج ) و نيز احتمال دارد كه مراد از « لِيعْبُدُونِ » همين عبادات روزمره ؛ از قبيل نماز و روزه و . . . باشد كه با اين احتمال اعمال عبادى مقدمه براى رسيدن به « ذكر » يعنى ياد خداست . خداوند متعال مىفرمايد : « أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِى » « 3 » ؛ « نماز را براى ياد من به پا دار . » سؤالى كه مطرح است اين كه آيا « ذكر » هدف غايى خلقت انسان است ؟ پاسخ اين است كه : خير ، بلكه « ذكر » و يادآورى خداوند متعال براى رسيدن به « يقين » است . خداوند متعال مىفرمايد : « وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتّى يأْتِيكَ الْيقِينُ » « 4 » ؛ « و پروردگارت را عبادت كن تا يقين [ مرگ ] تو فرا رسد . » يقين چيست ؟ فيض كاشانى رحمه‌الله مىفرمايد : « يقين آن است كه همه اشيا را از مسبّب الاسباب ببينى و هرگز به وسائط التفات نكنى ، بلكه تمام وسائط را مسخّر خداوند بدانى كه از خود چاره‌اى ندارند . . . » . « 5 »

--> ( 1 ) - بحارالأنوار ، ج 6 ، ص 58 . ( 2 ) - بحارالانوار ، ج 5 ، ص 313 . ( 3 ) - سوره ذاريات ، آيه 56 . ( 4 ) - سوره طه ، آيه 14 . ( 5 ) - سوره حجر ، آيه 99 .