مىفرمايد : « الشريعةُ رياضةُ النفس » « 1 » : مراعاتِ شريعت ، رياضت نفس است . مرحوم آيت الله نجابت - از شاگردان معروف مرحوم قاضى - در خصوص توجّه ويژهء مرحوم قاضى به اين نكته فرموده است : « من ، سفر بسيار كردهام ، با بزرگان عالم اسلام محشور بودهام و از احوال بسيارى از آنان با مشاهده آگاهم ، امّا حقيقتاً هيچ كس را همانند قاضى بدين حد ، مقيّد به آداب شرع نديدهام . » « 2 » و آيات و روايات اسلامى - همان گونه كه گفته شد - در اين زمينه بسيار است و ما تنها به بيان چند مورد به عنوان نمونه ، بسنده نموديم . مرحوم سيد محمّد حسين طباطبايى ( ت 1402 ق ) نيز كه از شاگردان مبرّز مكتب عرفانى قاضى است ، در اين رابطه فرموده است : « بزرگ‌ترين و سخت‌ترين رياضت‌ها ، همين ديندارى است . » « 3 » يا از مرحوم ميرزا على اكبر مرندى ( ت 1414 ق ) - از ستارگان پرفروزان اين آسمان - نقل شده است : هيچ وقت ، قدم از جادّه شرع ، كنار مگذار و به ابناى زمان ، كه ابناى دنيا هستند نگاه مكن . بسيارى از اين‌ها آخرت را فراموش كرده و تابع شيطان شده‌اند . اين‌ها اسير شهوات نفسانيه مىباشند و پس از مرگ ، پشيمان خواهند شد . « 4 » 8 . اجتماعى بودن يكى از ويژگىهاى مهمّ عرفان ناب اسلامى و بلكه از ويژگىهاى مهمّ دين مبين اسلام - كه در همه ابعاد آن سايه افكنده و موجب تمايز و برترى اين دين نسبت به ساير اديان الهى و نحله‌ها و تفكّرهاى مختلف گشته - جنبه اجتماعى بودنِ آن است كه به تناسب اين ويژگى ، هر گونه افراط و تفريط در نگرش و يا اتّخاذ عملكرد نسبت به دنيا و آخرت ، در تعاليم اسلامى ، مذموم اعلام شده و مسيرى متعادل و همگراى با سعادت دنيا و آخرت ، در اين زمينه ، ترسيم گرديده است . اين ويژگى مهم را در عرفان ناب اسلامى ، در قالب آموزه‌هاى بسيار دقيق و ظريفى همچون : جمع ميان دنيا و آخرت در دعاها و مناجات‌ها ، حرام بودن دنيا گريزى افراطى ، محكوميت رهبانيت و عزلت و عزوبت و انزوا و . . . ، نهى از درويش‌مسلكى ، توصيه به حفظ عزّت و كرامت انسانى ، پرهيز از بىمسئوليتى در جامعه و نيز سستى و تنبلى و كسالت و سربار ديگران شدن ، تشويق به كار و تلاش و فعاليت‌هاى توليدىِ هر چه و . . . در مجموعه آيات و روايات اسلامى به خوبى ديده مىشود . ضمن آن كه همه دستورات و سنّت‌هاى

--> ( 1 ) - همان ، ص 238 ، ح 4791 . ( 2 ) - اقليم وجود ، ص 68 . ( 3 ) ميزان معرفت ، ص 97 ؛ گلشن ابرار ، ج 2 ، ص 865 - 874 . ( 4 ) - گلشن ابرار ، ج 3 ، ص 416 - 426 ؛ مهر تابان ، ص 28 .