وجوهى بگرفت و اين بنا تازه كرد . حقا كه كارى نيك كرده ، گرچه مرا به آن فقيه ، دلى صاف نيست ، نيكى را نشايد نهفت . « 1 » اين عالم فرزانه علاوه از تدريس به تأليف و نصنيف نيز همت گمارده و بيش از سى جلد كتاب نفيس از خود به يادگار نهاده است از جمله : اللمعة البيضا فى شرح خطبة الزهرا ، صيغ العقود و الايقاعات ، رساله‌ى عمليه ، التنقيحات الاصوليه ، الفتوحات الرضويه ، الرسالة التمرينيه فى علم الميزان ، مناسك حج و اسرار آن ، فضايل قم ، تفسير سوره‌ى يس ، تفسير كبير ، الصراط المستقيم فى شرح الاربعين ، حديقه البساطين فى شرح القوانين و . . . . « 2 » اشتهار علمى و فقهى و اخلاقى اين عالم انديشمند آنچنان گسترده شد كه در عصر خود امام دهر بلامدافعه و فقيه عصر خويش بلامنازعه بود ، اسم سامى او در اقطار و أصقاع مشهور وذكرش در جميع ديار و بقاع شايع بود . طلّاب از قراى تبريز به سوى او متوجه و حاضر درس او مى شدند . « 3 » نويسندگان كتب گوناگون ، ويژگيهاى علمى و اخلاقى ايشان را چنين بيان كرده اند : - عالم ، فاضل ، عابد ، زاهد ، ثقه ، عارف ، نافذالكلمه ، جامع در علوم ، بارع در فنون ، صاحب يد طولى در معرفت ادب ، باع ممتد در حفظ لغات عرب ، عارف تفسير و حديث و رجال و يكى از ائمهء اعلام مجتهدين و ركن علماء عاملين . تاريخ وفات اين استاد فاضل و دانشمند به روز جمعه دوم ربيع الثانى 1310 ه - . ق اعلام شده است . كتابهاى الذريعه ، اعيان الشيعه ، المآثر و الآثار ، احسن الوديعه ، علماء معاصر ، روضات الجنان ، دائره المعارف تشيع ، ريحانة الادب ، معجم المؤلفين ، مفاخر آذربايجان و ستارگان درخشان ، شرح حال و آثار معظم له را بطور مبسوط و مشروح نگاشته اند . معرفى يكى از شاگردان حضرت آيه ا . . . قاضى معظم له طى سه دوره ، اخلاق و عرفان اسلامى را با بيان و عمل خويش تدريس فرمودند و در هر دوره ، شاگردانى تربيت كردند كه هر يك در علوم فقه و اخلاق و عرفان سرآمد روزگار شدند . نكته‌ى مهم در اين تعليم و تربيت نيز اين بود كه اين استادِ شاگردشناس ، از زمرة استادانى نبود كه به انتظار شاگرد بنشيند و تنها به مداواى بيمارانى بپردازد كه خودشان نزد طبيبِ جان ، حاضر شده بودند ، بلكه خود به دنبال آنان مىگشت و به

--> ( 1 ) - تاريخ و جغرافياى دارالسلطنه‌ى تبريز ، ص 145 ( 2 ) - الذريعه - ج 6 ( 3 ) - علماى معاصر - ص 481