جمعى از نويسندگان
308
مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)
امام پس از نقل عبارت يادشده ، نظر خود را در سفرهاى چهارگانه بيان مىكند تا به سفر چهارم مىرسد و تفاوت ميان ايشان و آقا محمدرضا قمشهاى خيلى آشكار مىشود : . . . ثم يأخذ فىالسلوك فىالسفر الرابع و هو منالخلق الذى هوالحق . اى من حضرةالاعيان الثابته الىالخلق ، اى الاعيانالخارجيّة ، بالحق ، اى ، بوجودهالحقانى ، مشاهداً جمالالحق فىالكل ، عارفاً بمقاماتها التى لها فىالنشأة العلمية ، عالماً طريقة سلوكها الىالحضرة الاعيان فما فوقها و كيفية وصولها الى موطنها الاصلى و فى هذا السفر يشرّع و يجعلالاحكام الظاهرة القالبيّة والباطنيّة القلبية و يخبر و ينبئى عنالله و صفاته و اسمائه والمعارف الحقة ، على قدر استعداد المستعدّين ؛ سفر چهارم از خلقى است كه خود حق مىباشد ؛ يعنى از اعيان ثابته به سوى خلق سفر مىكند ، به كمك حق . سالك به خاطر وجود حقانىاش همهچير را حق مىبيند . در همهچيز مشاهده جمال حق مىكند . معرفت به تمام مقامات كه همان نشان علمى است پيدا مىكند و به تمام سِير و سلوكها آشنا مىگردد و اينكه چگونگى وصال به وطن اصلى را مىيابد . در اين سفر تشريع مىكند و خبر از خدا ، صفاتش ، اسمائش و از معارف حقه به قدر استعدادى كه شنوندگان دارند ، مىدهد ( همان ، ص 89 ) . امام در سفر چهارم ، خلق را حق مىداند ؛ يعنى در ديدن اشيا قبل از شىء ، به همراه شىء و بعد از شىء خدا را مىبيند . به طور قطع چگونگى سفرهاى يادشده به اندازه تفاوت استعداد سالكان متفاوت خواهد بود و سفرهاى تام و كامل از آنِ معصومين ( ع ) است ؛ ولى از مقوله تشكيكى حكمت متعاليه اولياى الهى و هركس به اندازه سعه وجودى كه دارد ، مىتواند خود را از نتايج سفرهاى چهارگانه بهرهمند كند . بهرهمندى سالكِ اين راه فقط براى خودش نخواهد بود ، بلكه دم و بازدم چنين افرادى نهتنها براى انسانها ، بلكه براى جهان هستى مفيد خواهد بود ؛ يعنى بيشترين فايده را انسانها مىتوانند از آن ببرند . حكيم متأله ، جوادى آملى نيز به طور مفصّل به سفرهاى چهارگانه و تقسيمات سفر پرداختهاند : . . . اسفار چهارگانه مذكور همگى از نشاطى روحى و حياتى الهى برخوردارند . سفر اول چون به حق ختم مىشود ، چهرهاى ربانى و الهى پيدا مىكند و سفر دوم كه از حق آغاز شده ، در وى ادامه مىيابد و به او ختم مىشود ، از بهجت و سرورى ازلى كه ويژه آن مسافت و مسير مىباشد ، بهره مىبرد .