شرايط رباى حرام اگر چنانچه معامله ، خريد و فروش و مانند آن است ، دو شرط دارد : 1 - اگر آن جنس ربوى اتحاد جنس داشته باشد يعنى چيزى را بخواهند به مثل خودش معامله كنند مثل گندم به گندم و بخواهند زياده بگيرند يا بدهند ولى اگر مقدارها مساوى باشد جايز است . 2 - اينكه مكيل و موزون باشد يعنى آن جنس با كيل كردن يا وزن كردن مقدار آن تعيين شود ولى در رباى قرضى اين شرط نيست و بعداً خواهد آمد . شرط اول ربا مسئله 1 مراد از اتحاد جنس اتحاد جنس عرفى است كه معناى آن اين است كه از يك نوع باشند به حسب اصطلاح منطقى و ملاك آن نظر عرف است بنابراين گندم سرخ و زرد در نظر عرف يك جنس حساب مىشود و گندم و عدس دو جنس است . مسئله 2 اگر جايى را كه عرف يك جنس نمىداند شارع مقدس آن را يك جنس بداند مثل گندم و جو و يا فروع يك اصل مثل شير و پنير كه از شير گرفته مىشود بايد نظر شرع را متابعت نمايند ، و بايد دانست كه شير و پنير بنابر مشهور يك جنس حساب مىشوند ولى يك جنس بودن آن دو نيز خالى از اشكال نيست و احتياط واجب آن است كه يك جنس حساب شوند و توضيح امثال آن در مسئله 16 خواهد آمد . مسئله 3 در جايى كه نمىداند كه آيا در نظر عرف جنسى متحد است و يا مختلف معامله باطل است و نمىشود آن را معامله صحيح دانست .