آن شرط است و اين بيمه باطل است و اما اجبار دولت بر آن پس مربوط است به نحوه جعل قانون از حيث مشروع بودن و نبودن . احياء موات سؤال 218 . چشمه طبيعى كه در ملك شخصى كسى است كه از اجدادش به او ارث رسيده و مردم از آب آن استفاده مىكرده‌اند فعلًا مىتواند منع كند ياخير ؟ جواب : ظاهر سؤال اين است كه مردم از قديم از اين آب استفاده مىكرده‌اند لكن يك وقت است از زيادى آب استفاده مىكرده‌اند و يك وقت از اصل آن مثل خود صاحب ملك در صورت اول مىتواند در صورتى كه احتياج عادى دارد به فاضل آبش منع كند و اما در صورتى كه فعلًا احتياج پيدا كرده براى تنزهات از آن آب منع كند نمىتواند و اما اگر مردم بالشركة از اصل آب استفاده مىكرده‌اند نمىتواند ايشان را منع كند چون هر دو صاحب يد هستند . سؤال 219 . آيا قناتى كه خراب شده و آب آن خشك شده زمينهاى متعلق به حلقه چاهها متعلق به صاحبان ملك مجاور است يا از مال صاحبان قنات است ؟ جواب : مقدار حريمى كه براى چاههاى قنات است كه معمولًا براى تعمير و ريختن گل و رفت و آمد بر سر آنها لازم است از مال صاحبان قنات است و اگر كسى بخواهد تصرف كند بايد از صاحبانش اذن بگيرد و اگر فرض شود كه زمينهايى در وسط دو حلقه چاه باشد كه زيادتر از اين حد است و با تصرف در آن ضررى به آنچه گفته شد وارد نمىشود تصرف در آن بعيد نيست كه بىمانع باشد و ليكن چون معمولًا راه رفت و آمد را مزاحم مىشود ولو مانع گل ريختن و تعمير حلقه چاهها نشود اين گونه تصرفات نبايد بشود همه آنچه گفته شد در زمينهاى موات است نه زمينهايى كه مالك دارد . و اگر صاحبان آن مجهول باشند جزء مجهول المالك است كه بايد اگر كسى تصرف كرد با اذن حاكم شرع براى فقرا وجه آن مصرف شود مگر اين كه بدانيم صاحبان آن اعراض كرده و