كسانى كه انديشه آنها انديشه مستقيم است ، زحمت كشيده و اين انديشه را به سوى استقامت برده‌اند و كسانى كه اخلاق آنها اخلاق نيكوست ، كوشش كرده كه اين اخلاق را پاكيزه كرده و تصفيه كرده‌اند . كسانى كه اعمالشان ، اعمال نيكوست با هزار زحمت كنترل كرده و خود را به سوى هدف درست برده‌اند . و الا ذاتاً ، « الْإِنْسَانَ لَفِى خُسْرٍ » ، انسان از نظر انديشه زيانكار است . بد مىانديشد . انسان بدخويى پيدا مىكند . انسان بدكردارى را پيدا مىكند . در همه ابعاد سه گانه او ، انسان منحرف است و زيانكار . « إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ » ؛ مگر راه ايمان بپيمايد و راه عمل صالح را به استثنا بگيرد و برود و به تعليم انبيا راه صحيح را بپيمايد . پس درست است انسان ذاتاً زيانكار است . اما اين نكوهش مال انسان نيست ؛ انسان را مخاطب قرار مىدهد ، مىگويد : اى انسان ، دنيا تو را مغرور نكند . اى انسان ، دنيا گولت نزند . اى انسان ، دنيا فكرت را ، انديشه‌ات را ، اخلاقت را ، اعمالت را منحرف نكند . پس بنا بر اين ، مراد از دنيا ، عبارت از اين نيست كه خود انسان‌ها مورد نكوهش واقع بشوند . پس معناى دنيا را نفهميديم . دنيا به معناى اطلاق اولش مورد نكوهش نيست . دنيا به معناى مدت نسبى مورد نكوهش نيست . دنيا به معناى متاع موجود در دنيا مورد نفرت نيست ، مورد نكوهش نيست . دنيا به معناى انسان‌ها و اهل دنيا مورد نفرت و نكوهش نيست . روايات و آيات ناظر به آن نيست . پس آن دنياى منفوره چيست ؟ آن دنياى ملعونه چيست ؟ پس آن چيست كه اين همه روايت از آن بدگويى كرده است ؟ كه على عليه السلام مىفرمايد : الدُّنْيَا تَغُرُّ وَ تَضُرُّ وَ تَمُر ؛ « 1 » دنيا مىفريبد و زيان مىرساند و مىگذرد . آن چيست كه اين همه در بارهء آن گفته شده است ؟ مىتوانيم مطلب ديگرى را در بارهء دنيا بگوييم ؟ آنچه كه ما فهميده‌ايم ، آنچه كه از آيات استفاده كرده‌ايم ، آنچه كه از روايات به دست ما مىآيد ، اين مطلب در بارهء دنياست : يك دنياى ملعونه داريم و يك دنياى

--> ( 1 ) نهج البلاغة ، ح 415 .