مراد از اين علم ، علم توحيد و كمالات معنوى و مراد از اين عمل ، رفتار صالح انسانى نسبت به خود او و جامعه او است كه هر يك جاذب ديگرى و هر دو بال طيران يك روح و چرخ جريان يك موتور در تحرك باطنى و معنوى است . اين‌جا خوانندهء محترم توجه باشد كه چون وجههء كلام در بارهء تعليم ذات اقدس حق است و سخن در كيفيت آموزش نخستين معلم ، بدان جهت خواستيم كه تا حد ميسور از هدف اصلى دور نشويم و مثال‌ها و شواهد را تا مىتوانيم در تعاليم بلاواسطه حق بياوريم و گر نه همه تعاليم بشرى به هر وسيله‌اى انجام بگيرد ، از سوى خداوند و از اشعه الطاف او است ، لكن اغلب آنها را بايد در تحت تعاليم معلمان ديگر جست و جو كرد كه قبلًا در مقاله‌اى نسبتاً مفصل توضيح داديم . و بدين لحاظ بايد گفت : علمى كه خداوند متكفل تعليم آن است و او خود به ذات اقدسش معلم او است ، علمى است مخصوص ؛ چنان كه مرحوم شيخ بهايى مىگويد : علمى بطلب كه به دل نور است * سينه ز تجلى او طور است علمى بطلب كه تو را فانى * سازد ز علايق جسمانى و كسانى كه توفيق شركت در اين كلاس را دارند ، بندگانى هستند خالص . و خداوند در موضوع اين علم چنين مىفرمايد : « إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَاناً » ؛ « 1 » اگر از خدا پروا داريد ، براى شما [ نيروى ] تشخيص [ حقّ از باطل ] قرار مىدهد . شما اى انسان‌ها ، اگر سپرى از تحفظ بالاى سر گيريد و زرهى از تحرز بر پيكر روح كنيد و جامه‌اى از تقوا بر اندام روان پوشيد ، بدانسان كه نفس انسانىتان آسيب نپذيرد ، ما دانشى مبذولتان داريم كه هر نيك و بد را بدان تشخيص دهيد و هر حق و باطل را در مراحل اشتباه جدا سازيد . و اين‌جاست كه او خود در تعليم چنين معارفى اقدام مىفرمايد و تعليم اين بندگان را خود بر عهده مىگيرد . اينك در اين مقام به

--> ( 1 ) سورهء انفال ، آيهء 29 .