و امروز در ميان مردم جهان متداول است ، تحت عنوان شاهى و رياست جمهورى و نخست‌وزيرى و غيره ، همه از نظر شرايع الهى باطل و از قبيل امامتِ كفر و ولايتِ جور است . و اين منصب براى پيامبران اولوا العزم ، جعل و تشريع شده است ؛ زيرا همان گونه كه ابلاغ دين مطلوب و هدف اصلى خدا است ، پياده شدن آن - كه وظيفهء امام است - نيز چنين است و بنا بر اين ، پيامبران اولوا العزم غير از عنوان نبوّت و رسالت ، آگاهى و ابلاغ عنوان امامت را نيز داشته‌اند و طبق ادلّهء قطعيّه ، پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ، امامانى را از جانب خداوند نصب نمود كه متكفّل ابلاغ و اجراى شريعت اسلام باشند و آنها منصب امامت را بدون نبوّت داشتند ، هر چند اعمال آن براى اغلب آنها به خاطر غلبه كفر و جور ميسّر نشد ؛ چنانچه اين گرفتارى براى عدّه‌اى از پيامبران گذشته نيز حاصل بود . و غرض از طرح اين سخن در اين‌جا اين است كه پيامبر اسلام و دوازده نفرى كه در روز غدير خم از جانب او تعيين شدند ، چهار قسم ولايت ، به قرار زير داشتند : 1 . ولايت بر نفوس جامعه ؛ 2 . ولايت بر اموال آنها ؛ 3 . ولايت بر مجموع شريعت و احكامى كه مأمور به ابلاغ و تعليم و پياده كردن آن در جامعهء خويش بودند و اين سه قسم از اين قبيل ولايت انشايى و جعلى است كه در اين مورد تشريعى هم گفته مىشود ؛ 4 . ولايت تكوينى ، و مراد از ولايت بر احكام اين است كه براى امام و ولى امر اين مقدار سلطه اعطا شده بود كه در احكامى كه براى جامعه آورده ، طبق اقتضاى زمان و مكان و حال مكلّفان تصرّف كند و تغيير و تبديل دهد و اين گونه تصرّف در موارد متعدّدى از پيامبر اسلام در فروع « 1 » و مراد از ولايت تكوينى ، سلطه و قدرت در برخى از تصرّفات در عالم وجود است ؛ مانند اين كه درخت خشكى را سر سبز سازد و به برگ و بار در آورد ، و طبق ادلّهء قطعى عليه السلام پيامبر و معصومان از اهل‌بيت وحى او ، اقسام چهارگانهء امامت و ولايت را داشتند ؛ هر چند حدود و ثغور آن روشن نيست .

--> ( 1 ) . شريعت خودش و گاهى از امير المؤمنين صادر شده و عمدهء آن به وسيلهء حضرت بقية اللَّه - ارواحنافداه - انسجام خواهد يافت .