وجود او داراى سه بخش است : اوّل ، تكاليف اصولى و اعتقادى متعلّق به عمل‌هاى باطنى او كه اطاعت و مخالفت آنها منشأ انتزاع ايمان و كفر است . دوم ، تكاليف و احكام فروعى و عملى كه متعلّق به اعضا و جوارح است و اطاعت و مخالفت در آنها منشأ انتزاع تقوا و عمل صالح يا فسق است . سوم ، اوصاف و حالات و ملكات و اين قسمت « علم اخلاق » ناميده مىشود و در حقيقت هدف اصلى و نهايى ، در توجيه بخش اوّل و دوم تكاليف نيز توجيه او به اين قسم از وظايف است كه سبب تكامل و وصول به هدف اصلى خلقت اوست ؛ چنانچه پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده : « بعثت لأتمّم مكارم الأخلاق » . « 1 » شعر تركى ادبى تحصيل كمالات ، كم آلا تلَن اولماز * تحصيل كمالاته كم آلات گَرَ گدور « 2 » كلمهء « كم » اوّل و سوم ، جوهر كلمه و دومى ، فارسى است به معناى اندك و چهارم عربى است به معناى بسيار . كمالات مشكل قال الإمام الصادق عليه السلام : ثلاث لا يطيقهنّ الناس : الصفح عن الناس ، و مواساة الأخ أخاه في ماله ، و ذكر اللَّه كثيراً . « 3 » شعر زنهار ! ميازار ز خود هيچ دلى را * گر هيچ دلى نيست كه راهى به خدا نيست !

--> ( 1 ) . مكارم الأخلاق ، ص 3 و ص 8 . ( 2 ) . به دست آوردن كمالات [ انسانى ] با فضايل كم ممكن نيست و نيازمند خوبىهاى بسيار است . ( 3 ) . امام صادق عليه السلام : مردم توان ندارند سه ويژگى داشته باشند : گذشت از ديگران ، برابرى مالى برادر با برادر ، و بسيار به ياد و ذكر خدا بودن ( الخصال ، ص 133 ؛ كتاب الزهد ، ص 17 ) .