جهان برزخ ، ثابت و حقّ است مسئلهء 43 . مستفاد از ادلّه اين است كه : برزخ ، جهانى است فيما بين مرگ انسان‌ها تا روزى كه نفخهء دوم دميده شود و همهء مرده‌ها در صحنهء قيامت ، حضور يابند ، ماهيّت اين عالم و مبدأ آن نامعلوم است ؛ لكن ابتداى ورود ساكنين آن‌جا از مرگ نخستين فرد انسان شروع شده و رفته رفته بر حسب زياد شدنِ مسافرين دنيا ، رو به ازدياد است . محلّ برزخ در همين دنيا و در پشت پرده‌هاى حواسّ ما است و سكنهء آن ارواح مردگان ؛ و عدّه‌اى از فرشتگان ، مأمور ادارهء وضع آنان هستند . برخى از آنان ، در حياتى حسّاس‌تر از حيات دنيا به طور موقّت در نعمت يا در عذاب‌اند ؛ و برخى ديگر ، در حال سبات و شبيه خواب و بىاطّلاع از گذشت زمان‌اند تا آن‌گاه كه قيامت برپا شود . اوّلين قدم ، در كيفيّت وارد شدن هر انسانى بدان‌جا ، رسيدن مرگ و چشم بستن از اين جهان است . و سؤال قبر ، عبارت از اين است كه : اكثر واردين برزخ در حين ورود ، مورد سؤال و پرسش ابتدايى و مختصر ، از قبيل : سؤال از اعتقاد به مبدأ و رسالت و امامت و معاد ، قرار مىگيرند و سپس به تناسب مقام ايمانى و تقوايى ، در محلّى نگهدارى مىشوند . مسئلهء نامهء عمل ، محاسبه ، گواهان ، قضاوت ، و مجازات ، در اين عالم نيست . و بالجمله ، اين جهان ، نظير سالن انتظار واردين است كه باقىماندگان قافلهء بشرى برسند و نفخهء احيا دميده شود و با قيام قيامت ، همگى به جهان ابديّت ، منتقل گردند . اوضاع برزخ ، تعجّب‌آور و حال سكنهء آن از نظر تنگى و وسعت مسكن و محدوديّت و آزادى ارواح ، قصّه‌ها دارد . شاهد مطلب ، آيات و اخبارى متواتر است : 1 . « حَتّى إذا جاءَ أحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلّى أعْمَلُ صالِحاً فيما تَرَكْتُ كَلاّ إنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ » ؛ « 1 » چون مرگ يكى از آنان فرا رسد ، مىگويد :

--> ( 1 ) . سورهء مؤمنون ، آيهء 99 - 100 .